Ευρωπαϊκή Ιθαγένεια – Δικαιώματα και Υποχρεώσεις των Ευρωπαίων Πολιτών – Οφέλη που απορρέουν από την Διαμόρφωση Ενιαίας Ευρωπαϊκής Ταυτότητας

european citizen1Τα ανθρώπινα δικαιώματα έχουν αποτελέσει αρκετές φορές αιτία κοινωνικών εξεγέρσεων, παρά το γεγονός όμως ότι έχουν δοθεί πολλές μάχες για να κατακτηθούν και να προστατευθούν, αυτά τα δικαιώματα, σήμερα ως πολίτες της Ένωσης τα θεωρούμε αυτονόητα και άλλες φορές δεν τα γνωρίζουμε και δεν τα ασκούμε επαρκώς.  Ωστόσο, τα δικαιώματα αυτά, αποτελούν αναπόσπαστο μέρος των συνθηκών της Ένωσης ήδη από το 2000, όταν η ΕΕ εξέδωσε τον Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων, αλλά ενισχύθηκαν περισσότερο όταν ο Χάρτης έγινε νομικά δεσμευτικός με την Συνθήκη της Λισσαβόνας το 2009.

Η συζήτηση για την Ιθαγένεια της Ένωσης και τα δικαιώματα που συνεπάγεται, άρχισαν με τη Συνθήκη για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Ένωσης που υπογράφηκε στο Μάαστριχτ το 1992.

Σύμφωνα με όσα ισχύουν μετά τη μεταρρύθμιση με τη Συνθήκη της Λισσαβώνας, άρθρο 20, παρ. 1, της ΣΛΕΕ, θεσπίζεται η Ιθαγένεια της Ένωσης και «Πολίτης της Ένωσης είναι κάθε πρόσωπο που έχει την υπηκοότητα ενός Κράτους – μέλους».  Η ιθαγένεια της Ένωσης προστίθεται και δεν αντικαθιστά την εθνική ιθαγένεια. Στα άρθρα 21, 22, 23 και 24 της ΣΛΕΕ, αναλύονται διεξοδικά τα θεμελιώδη δικαιώματα του Ευρωπαίου Πολίτη. Ακόμη, σύμφωνα με τον Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ προστατεύονται τα ανθρώπινα δικαιώματα, εν συνόλω. Επιπροσθέτως, το άρθρο 11,  θέτει ένα στόχο ο οποίος αφορά στην εκπροσώπηση των πολιτών στα Ευρωπαϊκά Θεσμικά Όργανα.

Το πρώτιστο δικαίωμα είναι αυτό, της ελεύθερης κυκλοφορίας και διαμονής σε οποιοδήποτε Κράτος-μέλος.  Με αυτήν την ελευθερία ο Ευρωπαίος Πολίτης έχει τη δυνατότητα να μετακινείται και να εγκαθίσταται στο έδαφος των 28 Κρατών – μελών, μπορώντας έτσι να εργαστεί, φοιτήσει σε σχολείο ή πανεπιστήμιο της επιλογής του, να εγκατασταθεί με την οικογένειά του και να ανταλλάξει εμπειρίες και συνήθειες στο πλαίσιο της διαμόρφωσης μίας κοινής ευρωπαϊκής συνείδησης και ταυτότητας.

Όσον αφορά στο δικαίωμα του «εκλέγειν και εκλέγεσθαι», ίσως αποτελεί το πιο σημαντικό δικαίωμα του Ευρωπαίου Πολίτη, διότι στα πλαίσια αυτού του δικαιώματος μπορούν οι ίδιοι οι μετακινούμενοι πολίτες να θέτουν τον εαυτό τους υποψήφιο στις Ευρωπαϊκές Εκλογές, αλλά και στις Δημοτικές Εκλογές του Κράτους – μέλους στο έδαφος του οποίου κατοικούν. Το δικαίωμα αυτό ορίζεται στο άρθρο 22, της ΣΛΕΕ και αναγνωρίζει την ύπαρξη ισονομίας στην υποψηφιότητα τόσο των μετακινούμενων, όσο και των ντόπιων κατοίκων. Σύμφωνα μ’ αυτό το δικαίωμα όλοι οι πολίτες της Ένωσης έχουν ίσα δικαιώματα εκπροσώπησης, είτε κατοικούν στην χώρα προέλευσής τους,  είτε σε οποιοδήποτε άλλο Κράτος – μέλος.

Επίσης, το δικαίωμα της διπλωματικής και προξενικής προστασίας,  όπως αυτό ορίζεται από το άρθρο 23, της ΣΛΕΕ.  Δηλαδή, εάν ένας ευρωπαίος πολίτης βρεθεί σε τρίτη χώρα που δεν είναι μέλος της ΕΕ και δεν υπάρχει εκεί πρεσβεία του Κράτους που είναι υπήκοος, αλλά υπάρχει πρεσβεία άλλου κράτους – μέλους της ΕΕ, τότε έχει το δικαίωμα να ζητήσει προστασία με τους ίδιους όρους, σαν να ήταν υπήκοος του Κράτους αυτού. Αυτό έχει σαν αποτέλεσμα να καλλιεργείται ένα κλίμα ευρωπαϊκής αλληλεγγύης που προστατεύει τον Ευρωπαίο Πολίτη και τον κάνει να νιώθει ασφάλεια στις μετακινήσεις του στο μεγαλύτερο μέρος του πλανήτη όπου εκπροσωπείται η Ένωση.

Τέλος, ένα άλλο δικαίωμα είναι αυτό που ορίζεται από το άρθρο 24, της ΣΛΕΕ και αφορά στην υποβολή Πρωτοβουλίας Πολιτών, στην Αναφορά προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, στο ρόλο του Ευρωπαίου Διαμεσολαβητή και στη δυνατότητα κάθε πολίτη της Ένωσης να απευθύνεται στα θεσμικά όργανα της Ένωσης. Με αυτόν τον τρόπο ο Ευρωπαίος Πολίτης μπορεί να ζητήσει την παρέμβαση των θεσμικών οργάνων της Ένωσης και των οργανισμών που δρουν επικουρικά σε αυτά, ώστε να προστατέψει τον εαυτό του από κακή εφαρμογή των κοινοτικών κανόνων κατά τη μεταφορά τους στο εθνικό δίκαιο.

Ο Ευρωπαίος Πολίτης δεν έχει μόνο δικαιώματα, όπως νομίζουν πολλοί πολίτες της Ένωσης, αλλά και υποχρεώσεις, όπως είναι ο σεβασμός του πολιτισμού και της διαφορετικής κουλτούρας κάθε λαού της ΕΕ, η τήρηση των νόμων που ισχύουν σε κάθε άλλο Κράτος – μέλος και η διασφάλιση της ειρηνικής συνύπαρξης και συνεργασίας. Αυτό μπορεί να γίνει κοινή συνείδηση  στους πολίτες, μόνο μέσω της ενεργούς συμμετοχής τους, ενάντια σε κοινωνικά φαινόμενα, όπως ο ρατσισμός και η ξενοφοβία, δημιουργώντας τάσεις συνοχής και ανάπτυξης του δημοκρατικού πολιτεύματος στο εσωτερικό της ΕΕ, κάτι το οποίο υποστηρίζεται ένθερμα από όλα τα θεσμικά όργανα της Ένωσης.

Η Ιθαγένεια της ΕΕ δεν αντικαθιστά την Εθνική ιθαγένεια, αντίθετα, παρέχει σε όλους τους πολίτες της πρόσθετα δικαιώματα, τα οποία εγγυώνται οι Συνθήκες της ΕΕ και αποτελούν θεμελιώδες στοιχείο της καθημερινής τους ζωής. Η δημιουργία μίας ενιαίας ευρωπαϊκής ταυτότητας προϋποθέτει όμως τη μη ύπαρξη συγκρουσιακών τάσεων στο εσωτερικό της Ένωσης.

Μία λύση στο παραπάνω πρόβλημα έρχεται να δώσει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η οποία με το πρόγραμμα «Ευρώπη για τους πολίτες», 2014 – 2020, στοχεύει κυρίως, στο να δώσει στους πολίτες την ευκαιρία να ανταλλάξουν εμπειρίες και να συμμετάσχουν στην οικοδόμηση μιας Ευρώπης πιο προσιτής, πιο δημοκρατικής και με παγκόσμιο προσανατολισμό, ενωμένης στο πλαίσιο της πολιτισμικής της πολυμορφίας, αναπτύσσοντας περισσότερο την Ενιαία Ευρωπαϊκή Συνείδηση.

Επίσης, το «Ευρωπαϊκό Έτος Πολιτών», 2013 & 2014, στοχεύει στην ευαισθητοποίηση και ενημέρωση σχετικά με τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις που συνδέονται με την Ευρωπαϊκή Ιθαγένεια,  ώστε να βοηθηθούν οι πολίτες να κάνουν πλήρη χρήση αυτών των δικαιωμάτων τους.

Ο εντοπισμός και η υπερπήδηση των εμποδίων στην αποτελεσματική άσκηση των δικαιωμάτων των πολιτών, πάνω σε μια σειρά θεμάτων που εκτείνονται από “την εύρεση εργασίας σε άλλη χώρα της ΕΕ” έως τη “διασφάλιση ισχυρότερης συμμετοχής στην δημοκρατική ζωή της Ένωσης”, αποτελούν τους στόχους της 2ης Έκθεσης για την Ευρωπαϊκή Ιθαγένεια που δημοσίευσε πρόσφατα η Ευρωπαϊκή Επιτροπή μετά από μακρά διαβούλευση με αρμόδιους φορείς και ομάδες πολιτών.

Η 1η έκθεση της Επιτροπής για την “Ευρωπαϊκή Ιθαγένεια” που δημοσιεύτηκε το 2010, κατέληγε στο συμπέρασμα ότι οι πολίτες δεν έχουν πλήρη επίγνωση των δικαιωμάτων τους. Στην 2η  έκθεσή της, η Επιτροπή, υπογραμμίζει ότι η  “πληροφόρηση των πολιτών” αποτελεί ένα από τα έξι βασικά σημεία στόχους, με βασική επιδίωξη τη μεγαλύτερη συμμετοχή τους στις δημοκρατικές διαδικασίες και ιδιαίτερα στις Ευρωεκλογές του 2014. Επίσης, η άρση των εμποδίων σε μια σειρά θεμάτων, όπως, ο περιορισμός της γραφειοκρατίας, η εξάλειψη των φραγμών στις αγορές, η προστασία των ευάλωτων κοινωνικών ομάδων και η δημιουργία μιας πανευρωπαϊκής αγοράς εργασίας, εμπεριέχονται στις προτεινόμενες ρυθμίσεις.

Η Έκθεση της Επιτροπής για την Ιθαγένεια το 2013, εκδόθηκε την κατάλληλη χρονική στιγμή, κατά τη διάρκεια της συζήτησης σχετικά με το μέλλον της Ευρωπαϊκής Ένωσης, καθώς, η αναζήτηση της βαθύτερης ευρωπαïκής ολοκλήρωσης πρέπει να συμβαδίζει με την επιδίωξη μεγαλύτερης δημοκρατικής νομιμότητας.

Η  Έκθεση της Επιτροπής για την Ευρωπαϊκή Ιθαγένεια, περιλαμβάνει 12 νέες δράσεις που οργανώνονται σε 6 τομείς που είναι οι ακόλουθοι:

 

  1. Άρση των εμποδίων που υφίστανται για τους εργαζόμενους, τους σπουδαστές και

     τους ασκούμενους πολίτες της ΕΕ:

Η δράση αυτή εστιάζει στην επέκταση του δικαιώματος των ατόμων που αναζητούν εργασία σε άλλο κράτος μέλος της ΕΕ, ώστε να λαμβάνουν επίδομα ανεργίας από τη χώρα καταγωγής τους, πέραν των ισχυόντων υποχρεωτικών τριών μηνών, με στόχο την αύξηση της κινητικότητας των εργαζομένων.

Επίσης, καθορίζει ποιοτικό πλαίσιο για τις περιόδους πρακτικής άσκησης των σπουδαστών, το οποίο θα προσδιορίζει τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις των μερών, διασφαλίζοντας ότι οι περίοδοι πρακτικής άσκησης δεν θα χρησιμοποιούνται ως μια μορφή «μη αμειβόμενης απασχόλησης».

  1. Περιορισμός της γραφειοκρατίας στα κράτη μέλη:

Διευκολύνοντας την αποδοχή του Δελτίου Ταυτότητας και των εγγράφων Άδειας Διαμονής, για τους πολίτες που επιθυμούν να ταξιδέψουν ή να αποδείξουν την ταυτότητά τους σ’ άλλη χώρα της ΕΕ, μεταξύ άλλων προαιρετικών και ενιαίων ευρωπαϊκών εγγράφων,  τα οποία θα μπορούσαν να χρησιμοποιήσουν σε όλες τις χώρες της ΕΕ, όπως καθιστώντας για παράδειγμα ευκολότερη την αναγνώριση των πιστοποιητικών τεχνικού ελέγχου για τα αυτοκίνητα διασυνοριακά, στην ΕΕ.

  1. Προστασία των περισσότερο ευάλωτων πολιτών της ΕΕ :

Μέσω της θεσμοθέτησης της Ευρωπαϊκής Κάρτας Αναπηρίας, η οποία θα αναγνωρίζεται αμοιβαία σε όλη την ΕΕ, διασφαλίζοντας τη συνέχιση της ισχύος των εθνικών καρτών και των δικαιωμάτων που απορρέουν από αυτές, (όπως, πρόσβαση στις μεταφορές, στον τουρισμό, στον πολιτισμό και στην αναψυχή), προτείνοντας, επίσης, σειρά νομοθετικών ρυθμίσεων για την ενίσχυση των δικονομικών δικαιωμάτων των πολιτών, των παιδιών και των ευάλωτων πολιτών, όταν είναι ύποπτοι ή κατηγορούνται για τέλεση εγκλήματος.

  1. Εξάλειψη των φραγμών όσον αφορά τις αγορές στην ΕΕ:

Βελτιώνοντας τους κανόνες με στόχο την επίλυση διασυνοριακών διαφορών για μικρά ποσά κατά την αγορά προϊόντων διαδικτυακά ή σε άλλη χώρα της ΕΕ και σχεδιάζοντας ένα ηλεκτρονικό εργαλείο, το οποίο θα καθιστά πιο διαφανή την αγορά ψηφιακών προϊόντων και θα επιτρέπει στους πολίτες να συγκρίνουν προσφορές σε διασυνοριακή κλίμακα.

  1. Προώθηση της διαθεσιμότητας στοχοθετημένων και προσβάσιμων δεδομένων

     σχετικά με την ΕΕ:

Καθιστώντας τα εργαλεία κατάρτισης μέσω διαδικτύου διαθέσιμα στην Τοπική Αυτοδιοίκηση και παρέχοντας φιλική προς τους πολίτες πληροφόρηση, σχετικά με τα σημεία που θα απευθύνονται για την επίλυση των προβλημάτων τους.

  1. Προώθηση της συμμετοχής των πολιτών στη δημοκρατική διαδικασία:

Βρίσκοντας τρόπους για να δοθεί στους πολίτες της ΕΕ η δυνατότητα να διατηρήσουν το δικαίωμα της ψήφου τους στις εθνικές εκλογές στη χώρα καταγωγής τους. Η πρακτική ορισμένων κρατών – μελών της Ένωσης, να στερούν στους πολίτες τους, το δικαίωμα της ψήφου, από τη στιγμή που μετακινούνται σε άλλη χώρα της ΕΕ, ισοδυναμεί ουσιαστικά με την επιβολή κυρώσεων σε βάρος των πολιτών, επειδή άσκησαν το δικαίωμα της ελεύθερης μετακίνησης εντός της  Ένωσης.

Μπορούμε να υποστηρίξουμε, ότι δυο δεκαετίες μετά τον καθορισμό των δικαιωμάτων των πολιτών της ΕΕ από τη Συνθήκη του Μάαστριχτ, η απρόσκοπτη άσκησή τους, δεν συνιστά πάντα την καθημερινή πραγματικότητα των πολιτών. Το γεγονός αυτό έχει επιβεβαιωθεί από πολίτες της ΕΕ, σε ευρεία δημόσια διαβούλευση σχετικά με την Ευρωπαϊκή ιθαγένεια, όπου 12.000 πολίτες της ΕΕ παρείχαν παραδείγματα γραφειοκρατικών εμποδίων που ακόμη αντιμετωπίζουν, όπως για παράδειγμα κατά την άσκηση του δικαιώματος της ελεύθερης μετακίνησης τους εντός της ΕΕ.

Οι έρευνες του Ευρωβαρομέτρου, επίσης, σχετικά με τα δικαιώματα του πολίτη και τα εκλογικά δικαιώματα, καθώς και μια σειρά άμεσων διαλόγων που διεξήχθησαν μεταξύ των πολιτών με εθνικούς και ευρωπαίους πολιτικούς, αλλά και μια σειρά ερωτημάτων του κοινού σχετικά με τα ευρωπαϊκά δικαιώματα που λαμβάνονται μέσω των υπηρεσιών των Κέντρων  Ευρωπαϊκής Πληροφόρησης Europe Direct, επιβεβαιώνουν ότι πρέπει να γίνουν περισσότερα βήματα για τη βελτίωση στον τομέα αυτό.

Περισσότερες πληροφορίες για τα δικαιώματα που απορρέουν από την «Ευρωπαϊκή Ιθαγένεια», μπορούν να αναζητηθούν στην παρακάτω ηλεκτρονική διεύθυνση:

http://ec.europa.eu/justice/citizen/index_el.htm

 

Σταρρά Ελένη – Στυλιανή,

Επικεφαλής, Κέντρου Ευρωπαϊκής

Πληροφόρησης Europe Direct – Ε.Β.Ε.Α.

Ακαδημίας 7, Αθήνα, 5ος όροφος

Τηλ.: 210 3615059, 210 3382481

Fax.: 210 3382315

E-mail: europedirect@acci.gr