Ευρωπαϊκό Πρόγραμμα Δράσης για τη Μετανάστευση: Εδραίωση της προόδου που έχει σημειωθεί

Εν όψει της συνόδου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου τον Δεκέμβριο, η Επιτροπή και η Ύπατη Εκπρόσωπος καθορίζουν σήμερα το έργο που εξακολουθεί να απαιτείται για να εδραιωθούν τα θετικά αποτελέσματα που επιτεύχθηκαν τα τελευταία χρόνια.

Καθώς ο συνολικός ρυθμός των παράτυπων διελεύσεων κατά μήκος των κύριων μεταναστευτικών διαδρομών μειώθηκε κατά 63 % το 2017, οι συλλογικές προσπάθειες για να προστατευθούν τα εξωτερικά σύνορα της ΕΕ, να αναπτυχθεί συνεργασία με τις χώρες εταίρους για την αντιμετώπιση των βαθύτερων αιτίων της παράτυπης μετανάστευσης, να αυξηθεί η προστασία των μεταναστών και να στεφθεί με επιτυχία η καταπολέμηση της εμπορίας ανθρώπων αποφέρουν απτά αποτελέσματα. Ατενίζοντας το μέλλον, και σημειώνοντας ότι οι εξωτερικές και εσωτερικές δεσμεύσεις σχετικά με τη μετανάστευση είναι στενά συνδεδεμένες μεταξύ τους, η Επιτροπή και η Ύπατη Εκπρόσωπος ζητούν περαιτέρω συντονισμένη δράση της Ευρωπαϊκής Ένωσης, των κρατών μελών και των χωρών-εταίρων, ώστε να προχωρήσουν παράλληλα και να διατηρήσουν αμείωτες τις προσπάθειες της ΕΕ σε όλα τα μέτωπα και, κατ’ αυτόν τον τρόπο, να διαχειριστούν καλύτερα από κοινού τη μετανάστευση.

Ο πρώτος Αντιπρόεδρος της Επιτροπής κ. Φρανς Τίμερμανς, δήλωσε σχετικά: «Από το 2015 έχουμε σημειώσει πραγματική πρόοδο χάρη στο κοινό μας έργο για την καλύτερη διαχείριση της μετανάστευσης με ολοκληρωμένο τρόπο. Εντούτοις, δεν έχουμε ακόμη φτάσει στο τέρμα της πορείας και το θέμα αυτό θα μας απασχολήσει για αρκετό καιρό. Πρέπει, επομένως, να συνεχίσουμε τις ολοκληρωμένες και κοινές μας προσπάθειες με ακόμη περισσότερη ενέργεια και αποφασιστικότητα, για να παγιωθούν τα επιτεύγματά μας και να υλοποιηθεί πλήρως το Ευρωπαϊκό Θεματολόγιο για τη Μετανάστευση. Η μετανάστευση παραμένει η κύρια ανησυχία των πολιτών μας και θα πρέπει επίσης να παραμείνει η βασική μας προτεραιότητα.»

Η Ύπατη Εκπρόσωπος και Αντιπρόεδρος κ. Φεντερίκα Μογκερίνι δήλωσε τα εξής: «Τα τελευταία δύο χρόνια, η προσπάθειά μας επικεντρώθηκε στην αντιμετώπιση μιας από τις μεγαλύτερες προκλήσεις της εποχής μας με ανθρώπινο και αποτελεσματικό τρόπο. Υποστηρίζουμε τον ΔΟΜ και την Ύπατη Αρμοστεία στην προσπάθειά τους να συνδράμουν τα άτομα που βρίσκονται σε κίνδυνο και να υποβοηθούν την εκούσια επιστροφή. Δημιουργήσαμε το Εξωτερικό Επενδυτικό Σχέδιο, το οποίο θα κινητοποιήσει 40 δισ. ευρώ σε ιδιωτικές επενδύσεις. Συνεργαζόμαστε με τους Αφρικανούς φίλους μας για την αντιμετώπιση των βαθύτερων αιτίων της μετανάστευσης. Η προσέγγισή μας συνίστατο πάντα, και θα εξακολουθήσει να συνίσταται, στη συνεργασία και στην εταιρική σχέση.»

Ο επίτροπος Μετανάστευσης, Εσωτερικών Υποθέσεων και Ιθαγένειας κ. Δημήτρης Αβραμόπουλος δήλωσε τα εξής: «Απομακρυνόμαστε σταδιακά από την κατάσταση κρίσης και διαχειριζόμαστε πλέον τη μετανάστευση με πνεύμα σύμπραξης και κοινής ευθύνης, τόσο εντός όσο και εκτός της ΕΕ. Έχοντας λάβει μέχρι σήμερα περισσότερες από 34.400 νέες δεσμεύσεις για επανεγκατάσταση, εκφράζω την ικανοποίησή μου για την ισχυρή δέσμευση των κρατών μελών να μειώσουν τις παράτυπες και επικίνδυνες διαδρομές και να ενισχύσουν τις ασφαλείς και νόμιμες διαδρομές, επιδεικνύοντας αλληλεγγύη με τις χώρες υποδοχής εκτός της ΕΕ.»

Αντιμετώπιση των βαθύτερων αιτίων και διάσωση ζωών

Από τον Σεπτέμβριο, η ΕΕ εξακολουθεί να εντείνει τη στήριξή της για την αντιμετώπιση των βαθύτερων αιτιών της μετανάστευσης:

  • Στην Τουρκία η ΕΕ βαδίζει σταθερά προς τη συμβασιοποίηση των 3 δισ. ευρώ στο πλαίσιο της Διευκόλυνσης για τους πρόσφυγες έως το τέλος του 2017. Από τον Οκτώβριο, ένα εκατομμύριο από τους πλέον ευάλωτους Σύριους πρόσφυγες λαμβάνουν πλέον μηνιαίες ηλεκτρονικές μεταφορές μετρητών.
  • Δύο έτη μετά την έναρξη λειτουργίας του, το Καταπιστευματικό Ταμείο της ΕΕ για την Αφρική αυξάνει τη σταθερότητα και την ανθεκτικότητα, στηρίζοντας την οικονομική ανάπτυξη και τη διαχείριση της μετανάστευσης στις χώρες που βρίσκονται αντιμέτωπες με κρίσεις διαφορετικού χαρακτήρα και με καταστάσεις έκτακτης ανάγκης: μέχρι σήμερα έχουν εγκριθεί προγράμματα ύψους σχεδόν 2 δισεκατομμυρίων ευρώ.
  • Αυξημένη έμφαση έχει δοθεί στη βελτίωση των συχνά άθλιων συνθηκών με τις οποίες είναι αντιμέτωποι οι μετανάστες στη Λιβύη, σε στενή συνεργασία με την UNHCR, τη UNICEF και τον Διεθνή Οργανισμό Μετανάστευσης (ΔΟΜ). Σχεδόν 4.000 μετανάστες και περισσότερες από 2.000 εκτοπισμένες οικογένειες από τη Λιβύη έλαβαν ιατρική περίθαλψη και βασική υποστήριξη, ενώ παρέχεται ιατρική βοήθεια και υποστήριξη σε περισσότερους από 14.000 μετανάστες στα κέντρα κράτησης.

Καθώς και αντιμετώπιση της παράνομης διακίνησης και της διάσωσης ζωών στην έρημο και στη θάλασσα:

  • Το Καταπιστευματικό Ταμείο της ΕΕ για την Αφρική υποστηρίζει το έργο του Διεθνούς Οργανισμού Μετανάστευσης (ΔΟΜ) και των αρχών του Νίγηρα για τη διενέργεια επιχειρήσεων έρευνας και διάσωσης στην έρημο: το 2017 περισσότεροι από 1.100 μετανάστες οδηγήθηκαν σε ασφαλές μέρος μετά την εγκατάλειψή τους από διακινητές.
  • Περισσότεροι από 15.000 μετανάστες, μεταξύ των οποίων περισσότεροι από 10.000 από τη Λιβύη, έχουν ήδη επωφεληθεί από την υποβοηθούμενη οικειοθελή επιστροφή, και είναι σε εξέλιξη σχέδια για να ενταθεί η συνεργασία με τις γειτονικές χώρες της Λιβύης, με στόχο να βοηθηθούν περισσότεροι μετανάστες να επιστρέψουν στην πατρίδα τους από τη Λιβύη.
  • Με τα 13 μέσα που έχουν αναπτυχθεί, με τις επιχειρήσεις της ΕΕ «Τρίτων» και «Σοφία», συνεχίστηκε η υποστήριξη των δράσεων των κρατών μελών στη θάλασσα για τη διάσωση ανθρώπινων ζωών και τη σύλληψη υπόπτων διακινητών και λαθρεμπόρων. Στον Νίγηρα, η στήριξη της ΕΕ προς τις αρχές της χώρας είχε ως αποτέλεσμα τη διεκπεραίωση 70 υποθέσεων παράνομης διακίνησης και εμπορίας ανθρώπων, 65 συλλήψεις και 37 φυλακίσεις.

Αλληλεγγύη και στήριξη της ΕΕ στους πρόσφυγες και τις χώρες υποδοχής

Το πρόγραμμα επανεγκατάστασης της ΕΕ που εγκρίθηκε τον Ιούλιο του 2015 αναμένεται να ολοκληρωθεί με επιτυχία και οι επανεγκαταστάσεις στο πλαίσιο της δήλωσης ΕΕ-Τουρκίας συνεχίζονται με σταθερό ρυθμό — συνολικά περισσότερα από 25.700 άτομα έχουν επανεγκατασταθεί από την έναρξη των προγραμμάτων. Τον Σεπτέμβριο η Επιτροπή δρομολόγησε νέο πρόγραμμα για την επανεγκατάσταση τουλάχιστον 50.000 από τους πλέον ευάλωτους πρόσφυγες, ιδίως κατά μήκος της διαδρομής της Κεντρικής Μεσογείου, έως τον Οκτώβριο του 2019. Μέχρι σήμερα έχουν ληφθεί περισσότερες από 34.400 δεσμεύσεις από 16 κράτη μέλη.

Μετά από δύο χρόνια και ενώ απομένει ακόμα να μετεγκατασταθούν μόνο 750 περίπου άτομα στην Ελλάδα και 3.100 στην Ιταλία, το πρόγραμμα της ΕΕ για τη μετεγκατάσταση φτάνει με επιτυχία στο τέλος του. Πάνω από 31.500 άτομα έχουν μετεγκατασταθεί μέχρι σήμερα. Ενώ σχεδόν όλα τα κράτη μέλη έχουν τηρήσει τις νομικές υποχρεώσεις τους, η Τσεχική Δημοκρατία, η Ουγγαρία και η Πολωνία δεν έχουν μέχρι σήμερα λάβει κανένα μέτρο για να αντιμετωπίσουν τις αιτιάσεις που περιλαμβάνονται στην αιτιολογημένη γνώμη που εξέδωσε η Επιτροπή τον Ιούλιο — ως εκ τούτου, οι διαδικασίες επί παραβάσει εξακολουθούν να βρίσκονται σε εξέλιξη.

Επιτεύγματα όσον αφορά την επιστροφή και την επανεισδοχή

Με τη σύναψη συμφωνίας σχετικά με τις τυποποιημένες επιχειρησιακές διαδικασίες για την επιστροφή με το Μπαγκλαντές τον Σεπτέμβριο, σημειώθηκε πρόοδος σε ένα βασικό στοιχείο της προσέγγισης της ΕΕ για την καλύτερη διαχείριση της μετανάστευσης. Η ΕΕ θα εξακολουθήσει να επιδιώκει δομημένη πρακτική συνεργασίας με άλλες χώρες καίριας σημασίας στο πλαίσιο της νέας αυτής προσέγγισης. Η συνεργασία με την Ακτή του Ελεφαντοστού, τη Σενεγάλη και το Μαλί θα ενισχυθούν, και οι εν εξελίξει διαπραγματεύσεις με τη Νιγηρία και την Τυνησία σχετικά με την επανεισδοχή πρέπει να ολοκληρωθούν το συντομότερο δυνατόν.

Μέχρι τον Νοέμβριο θα προταθούν νέα επιχειρησιακά μέτρα από τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Συνοριοφυλακής και Ακτοφυλακής, ο οποίος θα χρησιμεύει ως σημείο επαφής για την επιστροφή σε επίπεδο ΕΕ, προκειμένου να υποστηριχθούν τα κράτη μέλη στις επιχειρήσεις επαναπατρισμού.

Επόμενα βήματα προς μια ισχυρότερη, πιο αποτελεσματική και πιο δίκαιη πολιτική μετανάστευσης και ασύλου της ΕΕ

Προκειμένου το Καταπιστευματικό Ταμείο για την Αφρική να εξακολουθήσει να παρέχει στήριξη στα προγράμματα, ιδίως στη Λιβύη και τη Βόρεια Αφρική, τα κράτη μέλη πρέπει να αυξήσουν τις οικονομικές τους συνεισφορές.

Όσον αφορά την επανεγκατάσταση, τα κράτη μέλη θα πρέπει να συνεχίσουν να αναλαμβάνουν δεσμεύσεις, ώστε να επιτευχθεί ο στόχος για τουλάχιστον 50.000 θέσεις, προκειμένου να αρχίσει ο σχεδιασμός συγκεκριμένων διαδικασιών επανεγκατάστασης, μεταξύ άλλων η στήριξη του μηχανισμού αναγκαστικής εκκένωσης από τη Λιβύη σε συνεργασία με την UNHCR, και να εγκρίνουν τις τυποποιημένες επιχειρησιακές διαδικασίες για το εθελοντικό πρόγραμμα εισδοχής για ανθρωπιστικούς λόγους με την Τουρκία, οι οποίες οριστικοποιήθηκαν από την Επιτροπή και την Τουρκία.

Καθώς τα ποσοστά επιστροφής σε επίπεδο ΕΕ εξακολουθούν να είναι μη ικανοποιητικά, ο τομέας αυτός απαιτεί τη δέσμευση όλων για να εξασφαλιστεί ότι θα σημειωθεί απτή πρόοδος. Από την πλευρά τους, τα κράτη μέλη καλούνται να συλλέγουν και να παρέχουν καλύτερα στοιχεία για τις επιστροφές, ώστε να είναι δυνατή η καλύτερη αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας των επιστροφών και των περιπτώσεων στις οποίες θα μπορούσε να είναι χρήσιμη η συνεισφορά της Ευρωπαϊκής Συνοριοφυλακής και Ακτοφυλακής. H ΕΕ θα πρέπει να συνεχίσει να διερευνά συλλογικά την αξιοποίηση όλων των κινήτρων και των μοχλεύσεων, ώστε να επιτευχθεί πρόοδος στον τομέα της επιστροφής, σύμφωνα με όσα εγκρίθηκαν από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο.

Στο πλαίσιο της δήλωσης ΕΕ-Τουρκίας, οι ελληνικές αρχές πρέπει να εντείνουν τις προσπάθειές τους και να παρέχουν επαρκείς πόρους, ώστε να εξασφαλιστεί η πραγματοποίηση αποτελεσματικών επιστροφών στην Τουρκία και να υλοποιηθεί αυτό το βασικό στοιχείο της δήλωσης. Από τον Μάρτιο του 2016 έως σήμερα πραγματοποιήθηκαν μόνο 1.969 επιστροφές.

Ιστορικό

Με την ανάληψη των καθηκόντων του, ο πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ζαν-Κλωντ Γιούνκερ, όρισε έναν επίτροπο με ειδική αρμοδιότητα σε θέματα μετανάστευσης, τον κ. Δημήτρη Αβραμόπουλο, ο οποίος συνεργάζεται με τους άλλους επιτρόπους, υπό τον συντονισμό του πρώτου αντιπροέδρου, Φρανς Τίμερμανς, για την εκπόνηση νέας πολιτικής για τη μετανάστευση, που αποτελεί μία από τις 10 προτεραιότητες των Πολιτικών Κατευθύνσεων της Επιτροπής Γιούνκερ.

Στις 13 Μαΐου 2015, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρότεινε μια στρατηγική ευρείας εμβέλειας, μέσω του Ευρωπαϊκού προγράμματος δράσης για τη Μετανάστευση, με σκοπό να αντιμετωπιστούν οι άμεσες προκλήσεις της συνεχιζόμενης κρίσης και παράλληλα να εξοπλιστεί η ΕΕ με εργαλεία για την καλύτερη διαχείριση της μετανάστευσης, μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα, ιδίως όσον αφορά την παράτυπη μετανάστευση, τα σύνορα, το άσυλο και τη νόμιμη μετανάστευση.

Η σημερινή ανακοίνωση παρουσιάζει τις εξελίξεις από τις αρχές Σεπτεμβρίου και προσδιορίζει τα βασικά τρέχοντα θέματα που απαιτούν ιδιαίτερη προσοχή. Συγκεντρώνει, για πρώτη φορά, τους διάφορους άξονες εργασίας για τις εκθέσεις προόδου σχετικά με τη δήλωση ΕΕ-Τουρκίας, τη μετεγκατάσταση και την επανεγκατάσταση, τον Οργανισμό Ευρωπαϊκής Συνοριοφυλακής και Ακτοφυλακής και το πλαίσιο εταιρικής σχέσης με τρίτες χώρες σε μια ενιαία έκθεση, αποτυπώνοντας τον ολοκληρωμένο χαρακτήρα του έργου που πρέπει να γίνει για να υλοποιηθεί το Ευρωπαϊκό Πρόγραμμα Δράσης για τη Μετανάστευση.