Η Πολιτική Συνοχής στην νέα Προγραμματική Περίοδο 2014 – 2020. Η Επενδυτική Στρατηγική για την μελλοντική Ανάπτυξη και Ανταγωνιστικότητα της ΕΕ

europe peopleΟι προτάσεις για μία νέα προσέγγιση στην πολιτική συνοχής της ΕΕ για την περίοδο  2014 – 2020, ανακοινώθηκαν από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή τον Οκτώβριο του 2011. Κύριος στόχος τους, ήταν να εκσυγχρονίσουν τη λειτουργία των Ταμείων Πολιτικής Συνοχής και να ευθυγραμμίσουν με ακρίβεια τη διοχέτευση των περιφερειακών πόρων, δημιουργώντας θέσεις εργασίας και προωθώντας τους στόχους της Στρατηγικής «Ευρώπη 2020», για  έξυπνη, διατηρήσιμη και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξη.

 

Αυτή η νέα προσέγγιση της πολιτικής συνοχής, μπορούμε να υποστηρίξουμε, ότι  εφαρμόζεται σε μια χρονική στιγμή που η οικονομική ανάπτυξη αποτελεί ζωτική αναγκαιότητα για όλα τα Κράτη – μέλη της ΕΕ. Περισσότερο από ποτέ, η Ευρώπη πρέπει να προβεί στις απαραίτητες επενδύσεις σ’ όλα τα επίπεδα για να βοηθηθεί η ενεργοποίηση του οικονομικού της δυναμικού και η δημιουργία θέσεων εργασίας.

 

Επίσης, η Ευρώπη πρέπει να είναι σε θέση να ανταγωνιστεί καλύτερα τις αναδυόμενες δυνάμεις στην παγκόσμια αγορά. Αυτό, άλλωστε, είναι και το σκεπτικό πίσω από τη Στρατηγική «Ευρώπη 2020», δηλαδή,  ένα μείζον πρόγραμμα δράσεων που μπήκε σε εφαρμογή από το  2010, προκειμένου να καλλιεργήσει και να προωθήσει μια πιο ανταγωνιστική, διατηρήσιμη και χωρίς περιορισμούς ανάπτυξη. Βασικό μέσο για να επιτευχθεί αυτός ο στόχος, είναι η εφαρμογή μιας πιο αποτελεσματικής και πιο επικεντρωμένης Πολιτικής Συνοχής μεταξύ των Κρατών – μελών της Ένωσης.

Ο προτεινόμενος προϋπολογισμός για την τρέχουσα προγραμματική περίοδο, 2014 – 2020 είναι 336 δισ. ευρώ. Οι επενδύσεις στις λιγότερο αναπτυγμένες περιφέρειες θα αντιστοιχούν στο μισό περίπου αυτού του ποσού, δηλαδή περισσότερο από 160 δισ. ευρώ.

Τουλάχιστον 84 δισ. ευρώ θα διατεθούν από το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο (ΕΚΤ) για την προώθηση των ευκαιριών απασχόλησης, της «δια βίου μάθησης» και της κοινωνικής ένταξης. Επιπρόσθετα, θα θεσπιστεί ένας νέος μηχανισμός «Συνδέοντας την Ευρώπη» (CEF), προκειμένου να επιταχυνθεί η ανάπτυξη υποδομών προτεραιότητας για μεταφορές, ενέργεια και τεχνολογίες της πληροφορίας. Ο μηχανισμός διευκολύνσεων CEF έχει προτεινόμενο προϋπολογισμό της τάξης των 40 δισ. με επιπλέον 10 δισ. ευρώ να υπόκεινται σε χωριστή διαχείριση εντός του Ταμείου Συνοχής.

 

Δεδομένης της κλίμακας των διαθέσιμων πόρων για την πολιτική συνοχής που ανέρχονται σε πάνω από το ένα τρίτο του συνολικού προϋπολογισμού της ΕΕ, η Επιτροπή πιστεύει ότι η πολιτική μπορεί να αποτελέσει έναν αποφασιστικό παράγοντα στην ενδυνάμωση της οικονομικής ανταγωνιστικότητας της Ευρώπης, στην καλλιέργεια της κοινωνικής συνοχής και στη δημιουργία περισσότερων και καλύτερων θέσεων εργασίας.

 

«Επιθυμούμε να θεμελιώσουμε την πολιτική συνοχής ως την κύρια επενδυτική στρατηγική της Ευρωπαϊκής Ένωσης, το βασικό εργαλείο για την επίτευξη των στόχων της “Ευρώπης 2020”. Χρειαζόμαστε ένα γιγαντιαίο άλμα προς τα εμπρός στην εφαρμογή και απόδοση της πολιτικής συνοχής, για να διασφαλίσουμε ότι παραμένει μια πολιτική για όλες τις περιφέρειες και τους πολίτες – μια επένδυση που δημιουργεί ανάπτυξη και θέσεις εργασίας για όλους», δήλωσε ο ευρωπαίος Επίτροπος Περιφερειακής Πολιτικής, κ. Johannes Hahn.

 

Οι αξιολογήσεις της προηγούμενης προγραμματικής περιόδου, 2000 – 2006, κατέδειξαν τον εκτεταμένο αντίκτυπο της επένδυσης στην πολιτική συνοχής. Περίπου 230.000 ΜμΕ,  έλαβαν χρηματοοικονομική υποστήριξη, κυρίως με τη μορφή ενισχύσεως, αλλά και δανείων και αρχικού κεφαλαίου επιχείρησης, ενώ προσφέρθηκαν σε επιπλέον 1,1 εκατ. ΜμΕ υπηρεσίες συμβουλευτικής και υποστήριξης για δικτύωση, με τελικό αποτέλεσμα τη δημιουργία ενός εκατομμυρίου θέσεων εργασίας σε επίπεδο ΕΕ, σύμφωνα με τις τελευταίες εκτιμήσεις.

 

Η πολιτική συνοχής οδήγησε στη δημιουργία 38.000 μόνιμων, υψηλού επιπέδου θέσεων εργασίας στο πεδίο της έρευνας. Επίσης, κατασκευάστηκαν ή βελτιώθηκαν περίπου 8.400 χλμ σιδηροδρομικών γραμμών και 5.100 χλμ δρόμων, ενώ ωφελήθηκαν έως 20 εκατ. πολίτες της ΕΕ από την πρόσβαση σε καθαρό πόσιμο νερό.

Με την υποστήριξη της πολιτικής συνοχής της ΕΕ, τα νεότερα Κράτη – μέλη κατέγραψαν άνοδο 5 % στο κατά κεφαλήν Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν (ΑΕγχΠ) τους.

 

Ενόψει της οικονομικής κρίσης, υποστηρίζεται από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, ότι είναι απαραίτητο να γίνουν περισσότερα χωρίς να αυξηθεί σημαντικά ο προϋπολογισμός. Αυτό σημαίνει την υλοποίηση φιλόδοξων πολιτικών που πρέπει να είναι πιο αποδοτικές, με πιο ισχυρή διακυβέρνηση και εκσυγχρονισμένο σύστημα εφαρμογής που θα μειώνει ουσιαστικά τη γραφειοκρατία για τους δικαιούχους.

Για να επιτευχθούν οι παραπάνω πολιτικές πρέπει να υπάρξει επικέντρωση και καλύτερη στόχευση των πόρων σε πιο σαφείς στόχους. Έτσι θα μεγιστοποιηθεί ο αντίκτυπος τους και θα σημειωθούν, ακόμα καλύτερα αποτελέσματα. Με συνετή διαχείριση των πόρων, τα εργαλεία πολιτικής συνοχής μπορούν να αποδώσουν περισσότερα, ακόμη και χωρίς να αυξηθούν τα διαθέσιμα κονδύλια.

 

Πρωταρχικός στόχος της νέας προσέγγισης είναι να θεμελιωθεί η Πολιτική Συνοχής ως η κύρια Επενδυτική Στρατηγική για την «Ευρώπη 2020».

Η Επιτροπή έχει προτείνει μια σειρά από σημαντικές αλλαγές στον τρόπο με τον οποίο η πολιτική συνοχής σχεδιάζεται και εφαρμόζεται, όπως:

 

  • Επικέντρωση στους στόχους της Στρατηγικής «Ευρώπη 2020»
  • Επιβράβευση επιδόσεων
  • Στήριξη ολοκληρωμένου προγραμματισμού με συνδυασμό επενδύσεων
  • Επικέντρωση στα αποτελέσματα και πιο στενή παρακολούθηση της προόδου
  • Ενίσχυση εδαφικής συνοχής  και
  • Εκσυγχρονισμός της υλοποίησης.

 

Υλοποιώντας τη στρατηγική «Ευρώπη 2020»

– Θεματική

Η πολιτική συνοχής βοηθά στην υλοποίηση των στόχων της Στρατηγικής «Ευρώπη 2020» μέσω των επενδύσεων στους τομείς:

 

  • Έρευνας και Καινοτομίας
  • Τεχνολογίες της Πληροφορίας και των Επικοινωνιών (ΤΠΕ)
  • Ανταγωνιστικότητας Μικρομεσαίων Επιχειρήσεων (ΜμΕ)
  • Μετάβασης προς μια οικονομία με μειωμένη χρήση άνθρακα
  • Προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή, μέσω της πρόληψης και διαχείρισης κινδύνων
  • Προστασίας του περιβάλλοντος και αποτελεσματικής διαχείρισης των πόρων
  • Βιώσιμων μεταφορών και άρσης των προβλημάτων σε βασικές υποδομές δικτύων
  • Απασχόλησης και υποστήριξης της κινητικότητας των εργαζόμενων
  • Κοινωνικής ένταξη και καταπολέμησης της φτώχειας
  • Εκπαίδευσης και απόκτησης δεξιοτήτων, καθώς και της «δια βίου μάθησης»
  • Ενίσχυσης της θεσμικής επάρκειας και της αποτελεσματικότητας της δημόσιας διοίκησης.

 

Για την περίοδο 2014 – 2020, η Επιτροπή έκανε την πρόταση για ένα απλοποιημένο πλαίσιο με δύο στόχους, δηλαδή «επενδύσεις στην ανάπτυξη και στην απασχόληση» στα Κράτη – μέλη και στις περιφέρειες και «ευρωπαϊκή εδαφική συνεργασία».

Αυτή η πρόταση αντανακλά την ευθυγράμμιση με τη Στρατηγική «Ευρώπη 2020», όπου όλες οι περιφέρειες συμβάλλουν στο συνολικό στόχο για επενδύσεις στην Απασχόληση και στην Ανάπτυξη, αλλά διαφοροποιούνται τα μέσα και το πεδίο δραστηριότητας ανάλογα με το επίπεδο οικονομικής ανάπτυξης κάθε χώρας.

 

Εξετάζεται μια νέα κατηγορία χρηματοδότησης για περιφέρειες με κατά κεφαλή ΑΕγχΠ που κυμαίνεται από 75 % έως 90 % του μέσου όρου της ΕΕ. Αυτές οι περιφέρειες μετάβασης θα επωφεληθούν μέσω ειδικής υποστήριξης, για την επίτευξη των στόχων της Στρατηγικής «Ευρώπη 2020», κυρίως σ’ ότι αφορά στην ενεργειακή απόδοση, στην καινοτομία και στην ανταγωνιστικότητα.

 

Οι τρεις καθορισμένες κατηγορίες περιφερειών που είναι επιλέξιμες για επενδύσεις, έχουν ως εξής:

1. Οι «λιγότερο αναπτυγμένες Περιφέρειες», δηλαδή, εκείνες των οποίων το κατά κεφαλήν ΑΕγχΠ είναι λιγότερο από 75 % του μέσου ΑΕγχΠ της ΕΕ, θα συνεχίσουν να αποτελούν την κορυφαία προτεραιότητα για την Πολιτική Συνοχής. Το ανώτατο ποσοστό συγχρηματοδότησης ορίζεται λοιπόν για τις λιγότερο αναπτυγμένες και απομακρυσμένες περιφέρειες, σε ποσοστό από 75 % έως 85 %.

2. Οι «Περιφέρειες μετάβασης», των οποίων το κατά κεφαλήν ΑΕγχΠ, κυμαίνεται από   75 % έως 90 % του μέσου όρου της ΕΕ, θα έχουν ποσοστό συγχρηματοδότησης ίσο με το 60 %.

3. Οι «πιο αναπτυγμένες Περιφέρειες», των οποίων το κατά κεφαλή ΑΕγχΠ είναι μεγαλύτερο από 90% του μέσου όρου της ΕΕ, θα έχουν ποσοστό συγχρηματοδότησης στο 50 %.

 

Ο στόχος της νέας κατηγορίας «μετάβασης», ο οποίος αναμένεται να καλύπτει 51 Περιφέρειες και περισσότερους από 72 εκατ. ανθρώπους, κατόπιν εκτιμήσεων και σύμφωνα με τα τρέχοντα δεδομένα, πρόκειται να δώσει περαιτέρω ώθηση σε Περιφέρειες που έγιναν πιο ανταγωνιστικές τα τελευταία χρόνια, αλλά ακόμα χρειάζονται στοχευμένες επενδύσεις.

Βασικό χαρακτηριστικό των νέων προτάσεων είναι μια σειρά εκσυγχρονισμένων κανόνων λειτουργίας που συνοδεύονται από όρους και επιβράβευση επιδόσεων, όπου όλοι αποσκοπούν στην αύξηση της αποτελεσματικότητας των περιφερειακών επενδύσεων.

 

Εισάγονται κοινοί κανόνες για τα πέντε ταμεία, με διαρθρωτικούς στόχους που  ενισχύουν έτσι τη συνοχή και τον αντίκτυπό τους. Προτείνονται, ακόμη, τρεις «Ειδικοί Κανονισμοί» που θα διέπουν τη λειτουργία του ΕΤΠΑ, του ΕΚΤ και του Ταμείου Συνοχής. Αυτές αναφέρονται στην αποστολή και στους στόχους της Πολιτικής Συνοχής, στο Δημοσιονομικό Πλαίσιο, σε ειδικές ρυθμίσεις Προγραμματισμού και Αναφοράς, Σημαντικά Έργα, καθώς και Σχέδια Κοινής Δράσης.

 

Τίθενται, επιπλέον, απαιτήσεις διαχείρισης και ελέγχου έργων, καθώς και ειδικές ρυθμίσεις για την δημοσιονομική διαχείριση. Εισάγεται, ακόμη, η ηλεκτρονική καταχώριση δεδομένων, προκειμένου να επιταχυνθεί αποτελεσματικά η διοικητική διαδικασία.

 

Προτείνεται ξεχωριστός Κανονισμός για την Ευρωπαϊκή Εδαφική Συνεργασία (Διασυνοριακή, Διακρατική και Διαπεριφερειακή), όπως και για τη λειτουργία του Ευρωπαϊκού Ομίλου Εδαφικής Συνεργασίας – (ΕΟΕΣ).

 

Προκειμένου να ενισχυθεί η επάρκεια της πολιτικής συνοχής για να υλοποιεί προτεραιότητες της ΕΕ, η Επιτροπή προτείνει ένα πλαίσιο για στρατηγικές και έξυπνες επενδύσεις. Το οποίο περιλαμβάνει την εισαγωγή ενός Κοινού Στρατηγικού Πλαισίου (ΚΣΠ), τις Συμβάσεις Εταιρικής Σχέσης και ενός καταλόγου θεματικών στόχων που μετατρέπουν τους στόχους της Στρατηγικής «Ευρώπη 2020» σε συγκεκριμένες δράσεις.

 

Προτείνεται μια πιο ολοκληρωμένη προσέγγιση για τις περιφερειακές επενδύσεις, συμπεριλαμβανομένων κοινών κανόνων επιλεξιμότητας και της εισαγωγής, προαιρετικά, πολυταμειακών προγραμμάτων για το ΕΤΠΑ, το ΕΚΤ και το Ταμείο Συνοχής.

 

Η επικέντρωση στις προτεραιότητες της ΕΕ μέσω του ΕΤΠΑ, διασφαλίζεται κυρίως από την επικέντρωση στους τομείς:

 

  • Ενεργειακής Απόδοσης και οι Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας
  • Έρευνας και Καινοτομίας
  • Ανταγωνιστικότητας των ΜμΕ.

 

Οι λιγότερο αναπτυγμένες περιφέρειες θα έχουν ευρύτερο φάσμα επενδυτικών προτεραιοτήτων για να επιλέξουν, αντανακλώντας τις ανάγκες τους για ευρύτερη ανάπτυξη. Από την άλλη, σε περισσότερο αναπτυγμένες περιφέρειες και σε περιφέρειες μετάβασης, το 80% των πόρων του ΕΤΠΑ, αναμένεται να κατανέμεται στην ενεργειακή απόδοση και στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, καθώς επίσης, στην έρευνα, στην καινοτομία και στη στήριξη των ΜμΕ.

 

Προκειμένου να βελτιωθούν οι επιδόσεις και τα αποτελέσματα, εισάγονται διατάξεις νέων προϋποθέσεων που θα διασφαλίζουν ότι οι επενδύσεις της ΕΕ δημιουργούν ισχυρά κίνητρα ώστε τα Κράτη – μέλη να συγκλίνουν στην υλοποίηση των στόχων και σκοπών της Στρατηγικής «Ευρώπη 2020».

 

Περίπου το 5 % του προϋπολογισμού της Πολιτικής Συνοχής, θα τεθεί κατά μέρος και θα κατανεμηθεί, στη διάρκεια ενδιάμεσης επανεξέτασης, στα Κράτη – μέλη για τα προγράμματα που έχουν εκπληρώσει πλήρως τους στόχους τους.

 

Στο πνεύμα των προτεραιοτήτων της Στρατηγικής «Ευρώπη 2020», οι πόροι του ΕΚΤ θα κατευθυνθούν στην προώθηση της απασχόλησης και στην υποστήριξη της κινητικότητας των εργαζομένων, σε επενδύσεις στην εκπαίδευση, στις νέες δεξιότητες και στην «δια βίου μάθηση», καθώς επίσης, στην καταπολέμηση της φτώχειας, στην ενίσχυση της θεσμικής επάρκειας και στην αποτελεσματικότητα της δημόσιας διοίκησης.

 

Για να ενισχυθεί η κοινωνική διάσταση της Πολιτικής Συνοχής, το 20% των δαπανών του ΕΚΤ θα προορισθεί για μέτρα κοινωνικής ένταξης. Θα δοθεί μεγαλύτερη έμφαση στην καταπολέμηση της ανεργίας των νέων, στην προώθηση της ισότητας των φύλων, καθώς και στην καταπολέμηση των διακρίσεων.

 

Για Κράτη – μέλη με κατά κεφαλήν Ακαθάριστο Εθνικό Εισόδημα (ΑΕΕ) μικρότερο από 90% του μέσου όρου της ΕΕ, το Ταμείο Συνοχής,  θα επενδύσει στον τομέα προτεραιότητας του περιβάλλοντος, όπως για παράδειγμα, σε έργα σχετικά με την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή και την πρόληψη κινδύνου, καθώς, επίσης, και σε επενδύσεις στις υποδομές διαχείρισης υδάτων και αποβλήτων, ενεργειακής απόδοσης και ανανεώσιμων πηγών ενέργειας.

 

Εκτός από την υποστήριξη στην ανάπτυξη Διευρωπαϊκού Δικτύου Μεταφορών (ΔΕΔ-Μ), το Ταμείο Συνοχής θα συνδράμει, ακόμη, στην κατεύθυνση επενδύσεων σε συστήματα μεταφορών με χαμηλές εκπομπές άνθρακα, καθώς και στη βελτίωση των αστικών μεταφορών.

Οι κανονισμοί επιλεξιμότητας εκσυγχρονίζονται για να υποβοηθηθεί η μείωση της γραφειοκρατίας και ο περιορισμός των διοικητικών εξόδων και εισάγονται κοινοί κανόνες στη χρήση των δημοσιονομικών εργαλείων. Οι απλουστευμένες επιλογές κόστους, όπως πάγιοι συντελεστές και τα κατ’ αποκοπή ποσά, θα βοηθήσουν τα Κράτη – μέλη, να εισάγουν τη διαχείριση που είναι προσανατολισμένη στις επιδόσεις σε επίπεδο επιμέρους λειτουργιών. Εισάγεται, ακόμη, η έννοια της «υπηρεσίας ενιαίας εξυπηρέτησης» για τους τελικούς δικαιούχους.

 

Οι προτάσεις προσδίδουν αυξημένη βαρύτητα στη βιώσιμη αστική ανάπτυξη, λαμβάνοντας υπόψη, το ρόλο που μπορούν να παίξουν οι πόλεις στη δημιουργία θέσεων εργασίας και στην γενικότερη ανάπτυξη μιας περιοχής. Για την επίτευξη αυτού του στόχου, περίπου 5 % των πόρων του ΕΤΠΑ, θα τεθούν κατά μέρος για τη βιώσιμη αστική ανάπτυξη. Προβλέπεται, επίσης, η διευκόλυνση στη δημιουργία ευκαιριών δικτύωσης ανάμεσα στις πόλεις και η ανταλλαγή εμπειριών σε θέματα αστικής πολιτικής μέσω της δημιουργίας μιας νέας πλατφόρμας αστικής ανάπτυξης.

 

Στις προτάσεις της Επιτροπής, περιγράφεται ακόμη, μια ολοκληρωμένη προσέγγιση για την ανάπτυξη με την πρωτοβουλία των τοπικών κοινοτήτων. Έτσι διευκολύνεται η υλοποίηση στρατηγικών τοπικής ανάπτυξης από τις τοπικές αρχές, συμπεριλαμβανομένων των οικονομικών και κοινωνικών εταίρων και  των ΜΚΟ, ακολουθώντας την προσέγγιση LEADER που χρησιμοποιήθηκε για την αγροτική ανάπτυξη.

Ιδιαίτερη προσοχή, θα δοθεί σε περιοχές με ειδικά φυσικά ή δημογραφικά χαρακτηριστικά, όπως χαμηλή πληθυσμιακή πυκνότητα και θα δοθεί πρόσθετη χρηματοδότηση στις απομακρυσμένες περιφέρειες.

 

Η Στρατηγική «Ευρώπη 2020», αξιώνει όλες οι κοινές πολιτικές, συμπεριλαμβανομένης της Πολιτικής Συνοχής, να συμβάλουν στην υλοποίηση της, με τρόπο συμπληρωματικό και αμοιβαία υποστηρικτικό. Αυτή η συμβολή θα εξασφαλίσει τις επιθυμητές συνέργειες ανάμεσα στους στόχους της εν λόγω πολιτικής μ’ αυτούς της ευρωπαϊκής διαρθρωτικής πολιτικής.

 

Το Κοινό Στρατηγικό Πλαίσιο (ΚΣΠ) που θα ακολουθηθεί, απαντά σ’ αυτή τη θεμελιώδη ανάγκη για συνέργειες πολιτικής και μεταφράζει τους στόχους των προτεραιοτήτων της ΕΕ «για έξυπνη, διατηρήσιμη και χωρίς περιορισμούς ανάπτυξη», σε βασικές δράσεις για το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης (ΕΤΠΑ), το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο (ΕΚΤ), το Ταμείο Συνοχής (ΤΣ), το Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Αγροτικής Ανάπτυξης (ΕΓΤΑΑ) και το μελλοντικό Ευρωπαϊκό Ταμείο Θάλασσας και Αλιείας (ΕΤΘΑ).

 

Περισσότερες πληροφορίες για την Περιφερειακή Πολιτική και την Πολιτική Συνοχής της ΕΕ, μπορείτε να αναζητήσετε στον δικτυακό τόπο: http://ec.europa.eu/regional_policy/index_el.cfm

 

 

Σταρρά  Ελένη – Στυλιανή,

Επικεφαλής του Κέντρου Ευρωπαϊκής

Πληροφόρησης Europe Direct – Ε.Β.Ε.Α.

Ακαδημίας 7, Αθήνα, 5ος όροφος

Τηλ.: 210 3615059, 210 3382481

Fax.: 210 3382315

E-mail: europedirect@acci.gr