Η συμβολή της ΕΕ ως αρωγός ανθρωπιστικής βοήθειας στον κόσμο

ee globeΗ Ευρωπαϊκή Ένωση, στο σύνολό της, παρέχει ανθρωπιστική βοήθεια εδώ και περισσότερα από 40 χρόνια. Το 1992 δημιούργησε την Υπηρεσία Ανθρωπιστικής Βοήθειας της Ευρωπαϊκής Κοινότητας (ECHO) «για να εξασφαλίσει ταχύτερη και αποτελεσματικότερη παρέμβαση». Τον Φεβρουάριο του 2010, η ECHO μετονομάστηκε σε Γενική Διεύθυνση Ανθρωπιστικής Βοήθειας και Πολιτικής Προστασίας και η Κρισταλίνα Γκεοργκίεβα διορίστηκε πρώτη Επίτροπος Διεθνούς Συνεργασίας, Ανθρωπιστικής Βοήθειας και Αντιμετώπισης Κρίσεων.

Αυτή η δραστηριότητα της Ένωσης, αποτελεί μια από τις βασικές εξωτερικές πολιτικές της και έχει την αμέριστη υποστήριξη των ευρωπαίων πολιτών, αφού 9 στους 10 θεωρούν σημαντικό το γεγονός ότι η ΕΕ χρηματοδοτεί δράσεις ανθρωπιστικής βοήθειας σε παγκόσμιο επίπεδο, σύμφωνα με την πιο πρόσφατη έρευνα του Ευρωβαρόμετρου. Το γεγονός αυτό, δημιουργεί αυξημένες ευθύνες και προσδοκίες ώστε να αυξηθεί η αποτελεσματικότητα της ανθρωπιστικής προσπάθειας της Ένωσης.

Η ευρωπαϊκή κοινή αντίληψη για την ανθρωπιστική βοήθεια προωθεί μια συνεκτικότερη, συνεπέστερη και πληρέστερη προσέγγιση αυτών των πολιτικών της Ένωσης. Η σαφής δέσμευση, όσον αφορά την τήρηση των αρχών της χρηστής χορηγίας και ο προσδιορισμός των ρόλων των αντίστοιχων φορέων, έχει επίσης, βασική σημασία για τη διαφύλαξη του «ανθρωπιστικού χώρου» και, συνεπώς, της ικανότητάς της ΕΕ να συνεχίσει να χορηγεί βοήθεια στους ανθρώπους που την χρειάζονται.

Ωστόσο, οι φορείς της ανθρωπιστικής βοήθειας σήμερα αντιμετωπίζουν ορισμένες ειδικές προκλήσεις. Οι ανθρωπιστικές κρίσεις συμβαίνουν με μεγαλύτερη συχνότητα και έχουν σοβαρότερες επιπτώσεις, καθώς συνδέονται με την αλλαγή του κλίματος, το μεταβαλλόμενο χαρακτήρα των συγκρούσεων, την έσχατη φτώχεια, την κακή διακυβέρνηση και τα αποδυναμωμένα κράτη. Τα θύματα είναι κυρίως οι πολίτες από τους οποίους οι περισσότεροι ζουν στις αναπτυσσόμενες χώρες. Επίσης, στις μέρες μας, υπάρχει μια όλο και αυξανόμενη τάση να αγνοείται ή να παραβιάζεται κατάφωρα το Ανθρωπιστικό και το Διεθνές δίκαιο. Η καταπάτηση του Διεθνούς Ανθρωπιστικού Δικαίου, επηρεάζει αρνητικά την πρόσβαση στους ευάλωτους πληθυσμούς και την ασφάλεια και προστασία των εργαζόμενων στον ανθρωπιστικό τομέα, βασικές προϋποθέσεις για την ανθρωπιστική δράση και για να είναι σε θέση η ΕΕ και άλλοι εταίροι να συνεχίσουν να παρέχουν βοήθεια στους πληθυσμούς που πλήττονται από κρίσεις.

Η ΕΕ είναι σταθερά προσηλωμένη στις θεμελιώδεις ανθρωπιστικές αρχές του ανθρωπισμού, της ουδετερότητας, της αμεροληψίας και της ανεξαρτησίας. Αυτή η βασισμένη σε αρχές προσέγγιση, είναι βασικής σημασίας για την αποδοχή και την ικανότητα της ΕΕ να παρέχει βοήθεια στα θύματα των κρίσεων, πολλές φορές κάτω από συνθήκες ευαίσθητες τόσο από πολιτική άποψη, όσο και από άποψη ασφάλειας και όλοι οι φορείς που συνεργάζονται με την ΕΕ στην αντιμετώπιση κρίσεων πρέπει να εργάζονται σεβόμενοι αυτές τις αρχές.

Η ετοιμότητα και η τοπική αντιμετώπιση των κρίσεων είναι παράγοντες βασικής σημασίας για τη σωτηρία ανθρώπινων ζωών. Ενώ οι αρχές και οι διαδικασίες που ισχύουν για την ανθρωπιστική βοήθεια είναι ιδιαίτερες και διαφέρουν από άλλα είδη βοήθειας, καθώς πρέπει να διασφαλίζεται η συνοχή με άλλα μέσα πολιτικής, ιδίως, με αυτά που συνδέονται με τη διαχείριση των κρίσεων και την ανάπτυξη της συνεργασίας.

Το 2005, η ΕΕ εξέδωσε επιχειρησιακές κατευθυντήριες γραμμές για την προώθηση της συμμόρφωσης τρίτων κρατών και, κατά περίπτωση, μη κρατικών φορέων προς το Διεθνές Ανθρωπιστικό Δίκαιο (ΔΑΔ).

Αυτές οι κατευθυντήριες γραμμές καλύπτουν ένα ευρύ φάσμα δράσεων, από την αξιολόγηση και τις αναφορές, τον πολιτικό διάλογο και τη λήψη περιοριστικών μέτρων έως τις επιχειρήσεις διαχείρισης των κρίσεων και την καταπολέμηση της ατιμωρησίας. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υπογραμμίζει τη σημασία της πρόληψης για τη διαφύλαξη των αναγκαίων για την ανθρωπιστική δράση προϋποθέσεων.

Ήδη από το 2006, η ΕΕ στο σύνολό της ήταν ο μεγαλύτερος χορηγός επίσημης ανθρωπιστικής βοήθειας, συμβάλλοντας με άνω των 2 δισ. ευρώ βοήθεια για ανθρωπιστικούς σκοπούς, ποσό το οποίο αντιπροσωπεύει το 40% της συνολικής διεθνούς ανθρωπιστικής βοήθειας που έχει καταγραφεί επισήμως.

Η αποτελεσματικότητα και ο αντίκτυπος της χορήγησης ανθρωπιστικής βοήθειας από την ΕΕ θα μπορούσαν να αυξηθούν σημαντικά με την ενίσχυση της αυτόματης αντίδρασης, όσον αφορά το συντονισμό και την πρακτική, καθώς και της ενεργής ανταλλαγής εμπειριών, το οποίο θα επέτρεπε σε όλα τα κράτη μέλη να βελτιώσουν την ποιότητα της συνολικής ανθρωπιστικής αντιμετώπισης. Ο συντονισμός των θέσεων στα ανθρωπιστικά φόρα και η προάσπιση καθιστούν ισχυρότερη τη φωνή της ΕΕ.

Σκοπός του ενισχυμένου συντονισμού της ΕΕ είναι να: 

  • Να εκτελείται η δράση με συντονισμένο τρόπο ώστε να ισχυροποιηθεί και να βελτιστοποιηθεί η συνολική ανθρωπιστική αντιμετώπιση·
  • Να υποστηριχθεί η καλά οργανωμένη παράδοση της ενίσχυσης εκεί όπου την χρειάζονται περισσότερο·
  • Να γίνονται με τον ίδιο τρόπο κατανοητές οι ανάγκες και ο κατάλληλος τρόπος αντιμετώπισής τους·
  • Να εντοπίζονται οι ελλείψεις και να διασφαλίζεται ότι έχουν ληφθεί επιτόπου τα κατάλληλα μέτρα για να υπάρξει αντίδραση προτού εκδηλωθεί η κρίση.

Εξάλλου, η ανθρωπιστική βοήθεια πρέπει να χορηγείται με διαφανή τρόπο βάσει των αναγκών. Προς το παρόν, δεν υπάρχει ενιαίο πλαίσιο ή κοινή προσέγγιση, όσον αφορά την εκτίμηση των αναγκών. Η Επιτροπή εφαρμόζει μια ειδική μέθοδο συνολικής εκτίμησης των αναγκών που συνδέεται με την ετήσια στρατηγική προγραμματισμού και εκπονεί μια ετήσια «εκτίμηση ξεχασμένων κρίσεων».

Τα πορίσματα διαβιβάζονται σε όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη. Λεπτομερείς εκτιμήσεις των αναγκών διεξάγονται από ένα ευρύ δίκτυο γραφείων της ΓΔ ECHO σε στενές διαβουλεύσεις με άλλες υπηρεσίες της Επιτροπής και τα κράτη μέλη.

Όταν είναι δυνατό, ο καλύτερος τρόπος χορήγησης αποτελεσματικής βοήθειας, θα πρέπει να αντλείται από τοπικούς και περιφερειακούς πόρους και προμήθειες και από προϋπάρχοντα αποθέματα για να αποφεύγεται το επιπλέον περιβαλλοντικό και οικονομικό κόστος της μεταφοράς της βοήθειας σε μεγάλες αποστάσεις από την Ευρώπη. Φυσικά, οι αποφάσεις σχετικά με το από πού πρέπει να αγοραστεί η βοήθεια πρέπει να εξαρτώνται από συγκεκριμένο πλαίσιο με διεθνώς αποδεκτά κριτήρια. Επίσης, θα πρέπει να εξεταστούν και άλλες «καινοτόμες» διαδικασίες για την παράδοση της βοήθειας, μεταξύ άλλων οι προσεγγίσεις που δεν βασίζονται σε αγαθά (αλλά, π.χ., σε μετρητά και επιταγές).

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή χορηγεί την ανθρωπιστική βοήθεια σε όσους τη χρειάζονται περισσότερο, συμπράττοντας με περισσότερες από 200 ανθρωπιστικές οργανώσεις, π.χ. Μη Κυβερνητικές Οργανώσεις και Διεθνείς Οργανισμούς, όπως τα Ηνωμένα Έθνη και ο Ερυθρός Σταυρός. Χάρη στην αλληλεγγύη των Ευρωπαίων πολιτών, χιλιάδες εργαζόμενοι στον ανθρωπιστικό τομέα βοηθούν και δίνουν ελπίδα σε θύματα συγκρούσεων ή φυσικών καταστροφών. Η απρόσκοπτη και ασφαλής πρόσβαση στα θύματα είναι ουσιώδους σημασίας για να σωθούν οι ζωές εκείνων που έχουν ανάγκη.

Η παράδοση της ανθρωπιστικής βοήθειας σε δύσκολες περιστάσεις απαιτεί ποιότητα, επαγγελματισμό, πείρα και συνεργασία με τους άλλους. Όλοι οι εταίροι της ΕΕ πρέπει να ακολουθούν τα διεθνή πρότυπα και τις κατευθυντήριες γραμμές που εφαρμόζονται στην παράδοση της βοήθειας και πρέπει να είναι διαφανείς και υπόλογοι προς τους αποδέκτες καθώς και προς τους χρηματοδότες.

Η ανάκαμψη και η ανασυγκρότηση των χωρών μετά από μια καταστροφή αποτελεί, αποτελεί επίσης,  πολύ μεγάλη πρόκληση, η οποία απαιτεί διαρθρωτική και αναπτυξιακή δράση πέραν της επείγουσας άμεση βοήθειας. Μολονότι η αναγκαιότητα να δημιουργηθεί μια αποτελεσματική Σύνδεση μεταξύ Αρωγής, Αποκατάστασης και Ανάπτυξης (ΣΑΑΑ), η οποία θα συμβάλει έτσι στη μείωση της φτώχειας, στην ασφάλεια των τροφίμων και στην αειφόρο ανάπτυξη, αποτελεί ένα στόχο που τον αναγνωρίζουν όλοι, η υλοποίησή του απαιτεί ευέλικτες και καινοτόμους στρατηγικές μετάβασης εκ μέρους όλων των φορέων της βοήθειας.

Με την εισαγωγή νέων μέσων κοινοτικής χρηματοδότησης από το 2007 και, ιδίως, του μέσου αναπτυξιακής και οικονομικής συνεργασίας, η Επιτροπή διαθέτει μια νέα ευκαιρία για να αντιμετωπίσει την πρόκληση της ΣΑΑΑ, εφαρμόζοντας μια συνδυασμένη πολιτική στις χώρες που εξέρχονται από μια κρίση, η οποία περιλαμβάνει την άμεση ανάληψη αναπτυξιακών προγραμμάτων και μέσων που στηρίζουν την άμεση ανάκαμψη, παράλληλα, με προσεκτικά σχεδιασμένες στρατηγικές εξόδου από την ανθρωπιστική βοήθεια, εξασφαλίζοντας έτσι την ομαλή μετάβαση σε προγράμματα περισσότερο διαρθρωτικού χαρακτήρα.

Η Επιτροπή έχει αναλάβει τη δέσμευση να διατηρεί τόσο την υψηλής ποιότητας αντιμετώπιση, όσο και την ικανότητά της να αντιδρά με ταχύτητα. Για να επιτύχει αυτό το σκοπό, ενισχύει την ετοιμότητά της πριν από την εκδήλωση των κρίσεων,  προβαίνοντας, ιδίως, σε εκτιμήσεις της κατάστασης και σε αναλύσεις των ικανοτήτων για να είναι σε θέση να αντιδράσει και δημιουργώντας τις δικές της ικανότητες για να παρεμβαίνει άμεσα σε συνεργασία με τους εταίρους της. Στο πλαίσιο αυτό ενισχύεται το δίκτυο εμπειρογνωμόνων της ΓΔ ECHO και οι ικανότητες αντίδρασης των περιφερειακών Αντιπροσωπειών της ΕΕ.

Το 2013 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή βοήθησε 124 εκατομμύρια άτομα, σε περισσότερες από 90 χώρες και φέτος εξακολουθεί να παρέχει βοήθεια σε όσους την έχουν μεγαλύτερη ανάγκη, όπως στα θύματα των συγκρούσεων στη Συρία, την Κεντροαφρικανική Δημοκρατία και το Νότιο Σουδάν, στους επιζώντες των φυσικών καταστροφών στην Ασία, σε όσους πλήττονται από επισιτιστική ανασφάλεια, όπως στην περιοχή του Σαχέλ και σε ευάλωτους πληθυσμούς που έχουν παγιδευτεί σε «ξεχασμένες» κρίσεις, όπως το δράμα των Κολομβιανών προσφύγων ή η σύγκρουση στην πολιτεία Kachin στη Μιανμάρ/Βιρμανία. Αυτό κατέστη δυνατό με λιγότερο από το 1% του συνολικού προϋπολογισμού της ΕΕ, λίγο περισσότερα από 2 ευρώ, ανά Ευρωπαίο πολίτη.

Συμπερασματικά μπορούμε να υποστηρίξουμε ότι η Επιτροπή λειτουργεί διττά, αφενός διασφαλίζοντας τη συνοχή της πολιτικής και τη συμπληρωματικότητα ως σταθερά χαρακτηριστικά συντονισμένης επιχειρησιακής ετοιμότητας για την αποτελεσματική παράδοση της βοήθειας, αλλά και προωθεί ενεργά τη συμμόρφωση προς το Διεθνές Ανθρωπιστικό Δίκαιο. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή χρηματοδοτεί ειδικές δράσεις επιμόρφωσης στο Δίκαιο αυτό, για το πολιτικό και στρατιωτικό προσωπικό που λαμβάνει μέρος σε ευρωπαϊκές επιχειρήσεις διαχείρισης κρίσεων.

 

Σταρρά Ελένη – Στυλιανή,

Επικεφαλής του Κέντρου Ευρωπαϊκής

Πληροφόρησης Europe Direct – Ε.Β.Ε.Α.

Ακαδημίας 7, Αθήνα, 5ος όροφος

Τηλ.: 210 3615059, 210 3382481

Fax.: 210 3382315

E-mail: europedirect@acci.gr

Site: http://europedirect.acci.gr