Η Σύνδεση της Εκπαίδευσης και της Επαγγελματικής Κατάρτισης με την Αγορά Εργασίας ως επένδυση και στρατηγικό πλεονέκτημα για την προώθηση της Ανάπτυξης και της Ανταγωνιστικότητας στην ΕΕ

agora ergasiasΗ επένδυση στον τομέα της εκπαίδευσης και της κατάρτισης για την αναβάθμιση των δεξιοτήτων έχει ζωτική σημασία για την τόνωση της ανάπτυξης και της ανταγωνιστικότητας στην ΕΕ, καθώς η επένδυση σε δεξιότητες, θα καθορίσει και την ικανότητα της Ευρώπης για την αύξηση της παραγωγικότητάς της και θα διαμορφώσει την μελλοντική αγορά εργασίας.

Η μαζική αύξηση της παγκόσμιας προσφοράς εργατικού δυναμικού με υψηλή ειδίκευση κατά την τελευταία δεκαετία θέτει την Ευρώπη σε δοκιμασία, καθώς η εποχή που ο ανταγωνισμός προερχόταν κυρίως από χώρες που μπορούσαν να προσφέρουν μόνο εργασία χαμηλής ειδίκευσης έχει παρέλθει.

Η ποιότητα της εκπαίδευσης και η προσφορά δεξιοτήτων έχουν αυξηθεί παγκοσμίως και η Ευρώπη πρέπει να ανταποκριθεί. Τα ευρωπαϊκά συστήματα εκπαίδευσης και κατάρτισης εξακολουθούν να υπολείπονται, όσον αφορά στην εξασφάλιση των κατάλληλων δεξιοτήτων για την απασχολησιμότητα, ενώ δεν συνεργάζονται επαρκώς με τις επιχειρήσεις ή τους εργοδότες προκειμένου να φέρουν τη μαθησιακή εμπειρία πιο κοντά στην πραγματικότητα του εργασιακού περιβάλλοντος.

Οι εν λόγω αναντιστοιχίες δεξιοτήτων προκαλούν αυξανόμενη ανησυχία για την ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής βιομηχανίας. Καθότι, παρά την πρόοδο που έχει σημειωθεί κατά την τελευταία πενταετία ως προς τα ποσοστά των αποφοίτων της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, θα χρειαστεί να συνεχιστούν οι προσπάθειες για να επιτευχθεί ο πρωταρχικός στόχος που είχε τεθεί, δηλαδή να επιτευχθεί το ποσοστό 40% των νέων που ολοκληρώνουν την τριτοβάθμια εκπαίδευση.

Μέχρι το 2020, θα απαιτείται υψηλότερο επίπεδο δεξιοτήτων για 20% περισσότερες θέσεις εργασίας.

Η εκπαίδευση πρέπει να αναβαθμίσει τόσο τα πρότυπα, όσο και τα επίπεδα των επιδόσεων για να ανταποκριθεί σ’ αυτή τη ζήτηση, καθώς και να ενθαρρύνει την απόκτηση των απαιτούμενων εγκάρσιων δεξιοτήτων, προκειμένου να εξασφαλίζεται ότι οι νέοι είναι σε θέση να επιδεικνύουν πνεύμα επιχειρηματικότητας και να προσαρμόζονται στις όλο και περισσότερο αναπόφευκτες αλλαγές που θα συμβούν στην αγορά εργασίας κατά τη διάρκεια της σταδιοδρομίας τους.

Οι πλέον πιεστικές προκλήσεις για τα Κράτη – μέλη είναι να αντιμετωπιστούν οι ανάγκες της οικονομίας και να επικεντρωθούν σε λύσεις για την αναχαίτιση της ραγδαία αυξανόμενης ανεργίας των νέων. Το πεδίο κάλυψης και ο ρυθμός των μεταρρυθμίσεων πρέπει να αναβαθμιστούν έτσι ώστε οι ποιοτικές δεξιότητες να μπορούν να υποστηρίζουν, ταυτόχρονα την ανάπτυξη και την απασχόληση.

Για τους λόγους αυτούς, οι προτάσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και οι συστάσεις της προς τα Κράτη – μέλη, εστιάζουν κυρίως στα εξής:

  • Ανάπτυξη της επαγγελματικής εκπαίδευσης και κατάρτισης με στόχο να αυξηθεί η ποιότητα των επαγγελματικών δεξιοτήτων.
  • Προώθηση της μάθησης με βάση την απόκτηση εμπειρίας στην εργασία, συμπεριλαμβανομένων υψηλής ποιότητας πρακτικής άσκησης, μαθητείας και διττών μοντέλων μάθησης που διευκολύνουν τη μετάβαση από τη μάθηση στην εργασία.
  • Προώθηση εταιρικών σχέσεων μεταξύ δημόσιων και ιδιωτικών φορέων, προκειμένου να εξασφαλίζονται κατάλληλα προγράμματα σπουδών και παροχή κατάλληλων δεξιοτήτων.
  • Προώθηση της κινητικότητας μέσω του προτεινόμενου προγράμματος Erasmus+ για όλους.

Οι προκλήσεις που πρέπει να αντιμετωπιστούν στο παραπάνω πλαίσιο από τα Κράτη – μέλη, είναι  κυρίως, η δημιουργία δεξιοτήτων για τον 21ο αιώνα, οι οποίες διακρίνονται σε:

Εγκάρσιες & βασικές δεξιότητες

Οι σύγχρονες οικονομίες που βασίζονται στη γνώση απαιτούν οι προσπάθειες  να επικεντρωθούν στην ανάπτυξη εγκάρσιων δεξιοτήτων, δηλαδή τα άτομα να διαθέτουν υψηλότερες και σχετικότερες δεξιότητες. Οι προβλέψεις του CEDEFOP δείχνουν ότι η αναλογία των θέσεων εργασίας στην ΕΕ που  απαιτούν προσόντα επιπέδου τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, παρουσιάζει αυξητικές τάσεις. Δηλαδή, αύξηση από 29% το 2010, σε 34% το 2020, ενώ το ποσοστό των θέσεων εργασίας με χαμηλή ειδίκευση εμφανίζεται μειωμένο, κατά την ίδια περίοδο από 23% σε18%.

Οι εγκάρσιες δεξιότητες, όπως είναι, η ικανότητα σκέψης με κριτικό πνεύμα, η ανάληψη πρωτοβουλιών, η επίλυση προβλημάτων και η ομαδική εργασία, θα προετοιμάσουν τους πολίτες για τις σημερινές και τις μελλοντικές επαγγελματικές σταδιοδρομίες που αναμένεται να είναι ποικίλες και απρόβλεπτες.

Συνιστάται, ιδιαίτερα, από την Επιτροπή στα Κράτη – μέλη, να εστιάσουν την προσοχή τους, στην ανάπτυξη των επιχειρηματικών δεξιοτήτων, οι οποίες δεν συμβάλλουν μόνο στη δημιουργία νέων επιχειρήσεων, αλλά και στην αύξηση της απασχολησιμότητας των νέων. Για την επίλυση του προβλήματος αυτού, η Επιτροπή, δημοσίευσε το 2013 κατευθυντήριες οδηγίες πολιτικής για να υποστηρίξει τη βελτίωση της ποιότητας και τη διάδοσης της εκπαίδευσης στην επιχειρηματικότητα σε ολόκληρη την ΕΕ.

Η πείρα από τον πραγματικό κόσμο, που αποκτάται μέσω της μάθησης με βάση την επίλυση προβλημάτων και της διασύνδεσης με τις επιχειρήσεις, θα πρέπει να ενσωματωθεί σε όλα τα θεματικά πεδία και να προσαρμοστεί σε όλες τις βαθμίδες της εκπαίδευσης.

Η τόνωση των επιστημονικών κλάδων είναι, επίσης, σημαντική. Η ζήτηση για ειδικευμένο εργατικό δυναμικό σε τομείς υψηλής έντασης έρευνας και τεχνολογίας βρίσκεται και θα παραμείνει σε υψηλό επίπεδο, γεγονός που θα έχει αντίκτυπο στη ζήτηση δεξιοτήτων συναφών με τις θετικές επιστήμες, την τεχνολογία, τη μηχανική και τα μαθηματικά (STEM). Απαιτείται λοιπόν, στην παρούσα συγκυρία, να καταβληθούν μεγαλύτερες προσπάθειες για να τονιστεί ότι ο προσανατολισμός προς τους επιστημονικούς αυτούς κλάδους, αποτελούν τομέα προτεραιότητας της εκπαίδευσης, προκειμένου να  αυξηθεί η συμμετοχή σε όλα τα επίπεδα.

Επαγγελματικές δεξιότητες

 

Η αύξηση της ποιότητας των επαγγελματικών δεξιοτήτων απαιτεί την ανάπτυξη Συστημάτων Επαγγελματικής Εκπαίδευσης & Κατάρτισης (ΕΕΚ), παγκόσμιου κύρους, καθώς εξακολουθεί να υπάρχει υπερβολική απόσταση μεταξύ του εκπαιδευτικού περιβάλλοντος και του χώρου εργασίας.                       Oι στοχοθετημένες επενδύσεις στην ΕΕΚ, δηλαδή στην αρχική και συνεχή κατάρτιση, έχουν ζωτική σημασία για την καινοτομία, την ανάπτυξη και την ανταγωνιστικότητα.

Η αξία της Επαγγελματικής Εκπαίδευσης & Κατάρτισης ΕΕΚ και συγκεκριμένα των Διττών Συστημάτων Κατάρτισης, για τη διευκόλυνση της απασχόλησης των νέων, έχει πλέον αναγνωριστεί ευρέως. Μερικές ευρωπαϊκές χώρες έχουν ήδη θεσπίσει συστήματα ΕΕΚ με παγκόσμιο κύρος, όπως η Γερμανία, η Αυστρία, η Δανία και οι  Κάτω Χώρες, με ενσωματωμένους μηχανισμούς προσαρμογής στις τρέχουσες και μελλοντικές ανάγκες για δεξιότητες, ώστε η κατάρτιση να βασίζεται περισσότερο στη ζήτηση.

Τα κράτη αυτά, αναφέρουν λιγότερα προβλήματα αναντιστοιχίας δεξιοτήτων και εμφανίζουν καλύτερα ποσοστά απασχόλησης των νέων, ενώ η ΕΕΚ στα ίδια κράτη, χαρακτηρίζεται από την ύπαρξη Διττών Συστημάτων, τα οποία έχουν υψηλό ποσοστό μάθησης με βάση την εκπαίδευση στην εργασία. Πολλά άλλα κράτη, κυρίως, της Νότιας Ευρώπης, μεταξύ αυτών και η χώρα μας, υστερούν στην ΕΕΚ, όσον αφορά στη συμμετοχή, στην ποιότητα, τα αποτελέσματα και την ελκυστικότητα.

Οι διαφορές αυτές οφείλονται σε κοινωνικο-πολιτιστικές παραδόσεις και αντιλήψεις, στις διαφορετικές δομές των συστημάτων εκπαίδευσης και κατάρτισης, στις διαφορές της οικονομίας και της αγοράς εργασίας, στις μεταρρυθμίσεις που έχουν αναληφθεί, στον βαθμό της συμμετοχής των κοινωνικών εταίρων, καθώς επίσης, και στις προοπτικές απασχόλησης των αποφοίτων της ΕΕΚ και κατ’ επέκταση στην διαμόρφωση του επαγγελματικού προσανατολισμού και των ατομικών προτιμήσεων των νέων.

Η μάθηση με βάση την εκπαίδευση σε περιβάλλον εργασίας και κυρίως η “Mαθητεία” και άλλα Διττά Μοντέλα διευκολύνουν τη μετάβαση από τη εκπαίδευση στην εργασία. Οι διαδικασίες αυτές, απαιτούν ένα σαφές κανονιστικό πλαίσιο και καθορισμένους ρόλους των διαφόρων συντελεστών, ενώ πρέπει να αποτελούν αναπόσπαστο τμήμα του συνολικού εκπαιδευτικού συστήματος.

Για την επίτευξη Αριστείας στην ΕΕΚ,  τα προγράμματα σπουδών πρέπει να ανανεώνονται συστηματικά, η προσφορά της εκπαίδευσης πρέπει να εκσυγχρονίζεται διαρκώς και οι επιχειρήσεις, ιδίως οι ΜμΕ, πρέπει να συμμετέχουν ενεργά στη διαδικασία αυτή.

Η ΕΕΚ πρέπει να είναι σε θέση να αντιδρά στη ζήτηση για προηγμένες επαγγελματικές δεξιότητες, κατάλληλα προσαρμοσμένες στις περιφερειακές οικονομικές συνθήκες. Πρέπει, επίσης, να είναι μια «ανοικτή πόρτα» για όσους θέλουν να αποκτήσουν πρόσβαση στην τριτοβάθμια εκπαίδευση, καθώς και για τα άτομα που πρέπει να επανέλθουν στη μάθηση για να αναβαθμίσουν ή να επικαιροποιήσουν τις γνώσεις και τις δεξιότητές τους.

Τα συστήματα ΕΕΚ μπορούν και οφείλουν να διαδραματίσουν καθοριστικό ρόλο στην αντιμετώπιση των ελλείψεων δεξιοτήτων, ιδίως για τομείς με αναπτυξιακό δυναμικό όπως οι ΤΠΕ, η υγεία και η περίθαλψη, οι τεχνολογίες χαμηλών εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα, οι εξατομικευμένες υπηρεσίες, οι επιχειρηματικές υπηρεσίες, η θαλάσσια οικονομία και οι πράσινοι τομείς επιχειρηματικότητας ή για τομείς που βρίσκονται σε φάση σημαντικής μετατροπής με συνέπεια να χρειάζονται εργατικό δυναμικό με καλύτερες δεξιότητες.

Ως πρώτο βήμα, στα πλαίσια της επιτάχυνσης των βελτιώσεων στον τομέα της μάθησης με βάση την εργασία, η Επιτροπή υποστηρίζει ένα μνημόνιο Ευρωπαϊκής Συνεργασίας στην Επαγγελματική Εκπαίδευση και Κατάρτιση, στο οποίο θα συμμετέχουν ορισμένα Κράτη – μέλη με σκοπό να αντλήσουν διδάγματα από επιτυχημένες προσεγγίσεις και μηχανισμούς άλλων Κρατών – μελών, με την ίδρυση μιας «Συμμαχίας για θέσεις μαθητείας» στην ΕΕ, καθώς οι θέσεις Μαθητείας, αποτελούν βασικό στοιχείο, της «εγγύησης για την νεολαία» που πρότεινε η Επιτροπή στο πλαίσιο μιας πληρέστερης δέσμης μέτρων για την απασχόληση των νέων, η οποία εγκρίθηκε από το Συμβούλιο τον Απρίλιο του 2013.

Η «Συμμαχία για θέσεις μαθητείας» προωθεί μέτρα, τα οποία θα στηριχθούν από το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο, την πρωτοβουλία για την απασχόληση των νέων και το Erasmus+, το νέο πρόγραμμα της ΕΕ για την εκπαίδευση, την κατάρτιση και τη νεολαία.

Παρόλο που τα περιθώρια ελιγμών, λόγω της οικονομικής κρίσης, ενδέχεται να είναι μικρότερα για μερικά Κράτη – μέλη,  απ’ ότι για άλλα, ωστόσο, βρίσκονται όλα αντιμέτωπα με την ίδια διπλή πρόκληση, δηλαδή, να δώσουν προτεραιότητα στον τομέα της εκπαίδευσης και της κατάρτισης, αλλά και να βρουν αποτελεσματικότερους τρόπους κινητοποίησης των διαθέσιμων δημοσιονομικών πόρων, κάτι που ενδεχομένως προϋποθέτει την πραγματοποίηση διαρθρωτικών αλλαγών στα εκπαιδευτικά τους συστήματα.

Η προοπτική της ανάπτυξης στην Ευρώπη εξαρτάται από την επίτευξη υψηλότερης παραγωγικότητας, καθώς και  προσφοράς εργαζομένων με υψηλή εξειδίκευση και για να επιτευχθεί αυτό, είναι απαραίτητη η αποτελεσματική μεταρρύθμιση των συστημάτων εκπαίδευσης και επαγγελματικής κατάρτισης με μακρόπνοη προοπτική, όπως και η εφαρμογή επιτυχημένων πρακτικών σύνδεσης των προγραμμάτων σπουδών με τις πραγματικές ανάγκες της αγοράς εργασίας και την ενίσχυση της απασχόλησης.

Περισσότερες πληροφορίες για την «Εγγύηση για τη Νεολαία» στην ΕΕ, καθώς και τα Προγράμματα Μαθητείας και Πρακτικής Άσκησης, μπορείτε να αναζητήσετε στον δικτυακό τόπο:

http://ec.europa.eu/social/main.jsp?catId=1036&langId=el

 

Σταρρά  Ελένη – Στυλιανή, M.Sc

Επικεφαλής του Κέντρου Ευρωπαϊκής

Πληροφόρησης Europe Direct – Ε.Β.Ε.Α.

———————————————————

Ακαδημίας 7, Αθήνα, 5ος όροφος

Τηλ.: 210 3615059, 210 3382481

Fax.: 210 3382315

E-mail: europedirect@acci.gr