Μεταρρύθμιση της Κοινής Γεωργικής Πολιτικής στην ΕΕ από το 2014 – Νέες κατευθυντήριες γραμμές για πιο Δίκαιη και Πράσινη Γεωργία στην Ευρώπη

agroΗ αρχή της Γεωργικής πολιτικής ανάγεται στις αρχές της δημιουργίας της Ένωσης, όταν τα κράτη μέλη επιχειρούσαν να αναδιαρθρώσουν και να αυξήσουν την παραγωγή τροφίμων, η οποία είχε υποστεί ανεπανόρθωτες ζημίες από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο.  Σήμερα, η Κοινή Γεωργική Πολιτική (ΚΓΠ) εξακολουθεί να διαδραματίζει κεντρικό ρόλο στην Ευρωπαϊκή Ένωση, όχι μόνο διότι πάνω από το 77 % των εδαφών της Ένωσης είναι γεωργικές εκτάσεις ή δάση και φιλοξενούν περίπου το ήμισυ του πληθυσμού της, αλλά κυρίως διότι η ΚΓΠ αποτελεί το πλέον σημαντικό μέσο για την αντιμετώπιση νέων προκλήσεων που αφορούν στην ποιότητα της διατροφής, στην προστασία του περιβάλλοντος και στην διεύρυνση των εμπορικών συναλλαγών.

Για να ανταποκριθεί στις προκλήσεις αυτές, αλλά και στις επιθυμίες των καταναλωτών, η Γεωργική Πολιτική της ΕΕ θα στραφεί από το 2013 κυρίως στα εξής:

  • Στις Βιώσιμες Γεωργικές Πρακτικές
  • Στην Καινοτομία, Έρευνα και Διάδοση Γνώσεων
  • Σε Δικαιότερο Σύστημα Ενισχύσεων για τους Ευρωπαίους αγρότες

Συνολικά, η γεωργία και η βιομηχανία τροφίμων  –  η οποία εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τη γεωργία για τον εφοδιασμό της  –  αντιπροσωπεύουν σήμερα, το 6% του ΑΕΠ της ΕΕ,  15 εκατ. επιχειρήσεις και 46 εκατ. θέσεις εργασίας.

Η γεωργία είναι ένας τομέας, ο οποίος στηρίζεται σχεδόν αποκλειστικά σε ευρωπαϊκό επίπεδο, σε αντίθεση με τους περισσότερους άλλους τομείς που υπόκεινται σε εθνικές πολιτικές.

Είναι σημαντικό να έχουμε μια Κοινή Δημόσια Πολιτική στην Ένωση, για έναν τομέα που εγγυάται την ασφάλεια των τροφίμων μας, διαδραματίζει καίριο ρόλο στη χρήση των φυσικών πόρων και στην οικονομική ανάπτυξη των αγροτικών περιοχών.

Οι στόχοι που τίθενται, είναι κοινοί για όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ και κανένας από αυτούς δεν μπορεί να επιτευχθεί χωρίς τη χρηματοδοτική στήριξη της γεωργίας και των αγροτικών περιοχών. Τα μέτρα σε ευρωπαϊκό επίπεδο διασφαλίζουν ισότιμους όρους και ένα κοινό σύνολο στόχων, αρχών και κανόνων.  Επιπλέον, με τη θέσπιση μιας ΚΓΠ αξιοποιούνται καλύτερα οι δημοσιονομικοί πόροι απ’ ότι θα επιτυγχάνονταν με την ύπαρξη πολλών διαφορετικών εθνικών πολιτικών.

Το 2011 ο προϋπολογισμός της ΕΕ για την ΚΓΠ, αντιπροσώπευε το 43% του ετήσιου προϋπολογισμού της, ήτοι 58 δισ. ευρώ. Το ποσοστό της ΚΓΠ στον προϋπολογισμό της Ένωσης βέβαια, έχει μειωθεί σταδιακά από το 1984 από 72%, σε περίπου 40%, σήμερα.

Στην πραγματικότητα, το ποσοστό των δαπανών για την ΚΓΠ είναι μικρότερο από το 1% των συνολικών δημοσίων δαπανών όλων των κρατών μελών της ΕΕ μαζί. Οι Δημόσιες Δαπάνες για τη Γεωργία στην ΕΕ καλύπτονται σε ευρωπαϊκό επίπεδο, κάτι που δεν συμβαίνει για κανέναν άλλον τομέα της οικονομίας.

Ο προϋπολογισμός της ΚΓΠ κατανέμεται σε τρείς διαφορετικούς άξονες:

  • Στην εισοδηματική στήριξη των γεωργών και στη στήριξη βιώσιμων γεωργικών πρακτικών: Αυτό επιτυγχάνεται με την καταβολή άμεσων ενισχύσεων, υπό την προϋπόθεση ότι πληρούνται αυστηρά πρότυπα ασφάλειας των τροφίμων, προστασίας του περιβάλλοντος, υγείας και καλής μεταχείρισης των ζώων. Οι δαπάνες αυτές, χρηματοδοτούνται πλήρως από την ΕΕ και ισοδυναμούν με το 70% περίπου του προϋπολογισμού της ΚΓΠ.
  • Στα μέτρα στήριξης της αγοράς: Τα οποία ενεργοποιούνται, για παράδειγμα, όταν κακές καιρικές συνθήκες πλήττουν την παραγωγή γεωργικών προϊόντων και αποσταθεροποιούν τις αγορές. Οι αποζημιώσεις αυτές, ισοδυναμούν με ποσοστό μικρότερο από το 10 % του προϋπολογισμού της ΚΓΠ.
  • Στα μέτρα στήριξης της αγροτικής ανάπτυξης: Τα μέτρα αυτά, έχουν ως σκοπό να βοηθήσουν τους γεωργούς να εκσυγχρονίσουν τις εκμεταλλεύσεις τους και να καταστούν πιο ανταγωνιστικοί, προστατεύοντας παράλληλα το περιβάλλον, να συμβάλουν στη διαφοροποίηση των γεωργικών και μη γεωργικών δραστηριοτήτων, καθώς και στη ζωτικότητα των αγροτικών κοινοτήτων. Οι ενισχύσεις αυτές, χρηματοδοτούνται εν μέρει από τα κράτη μέλη, είναι συνήθως πολυετείς και ισοδυναμούν με το 20% περίπου του προϋπολογισμού της ΚΓΠ.

Οι τρεις αυτοί τύποι ενισχύσεων είναι στενά συνδεδεμένοι και η διαχείρισή τους πρέπει να γίνεται με συνεκτικό τρόπο. Οι άμεσες ενισχύσεις, για παράδειγμα, διασφαλίζουν στους γεωργούς ένα σταθερό εισόδημα, αλλά και τους επιβραβεύουν για το ότι παρέχουν περιβαλλοντικά οφέλη που εξυπηρετούν το δημόσιο συμφέρον.

Ομοίως, τα μέτρα αγροτικής ανάπτυξης, διευκολύνουν τον εκσυγχρονισμό των γεωργικών εκμεταλλεύσεων με παράλληλη προώθηση της διαφοροποίησης των δραστηριοτήτων στις αγροτικές περιοχές.

Η διαμόρφωση του προϋπολογισμού για την ΚΓΠ, αποφασίζεται κάθε χρόνο, από το Συμβούλιο της ΕΕ και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Για να διατηρηθούν, όμως οι μακροπρόθεσμες δαπάνες υπό έλεγχο, τα δύο αυτά όργανα αποφασίζουν με βάση πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο. Το ισχύον Δημοσιονομικό Πλαίσιο καλύπτει την περίοδο 2007 – 2013 και το επόμενο θα καλύψει την περίοδο 2014 – 2020.

Οι στόχοι των μεταρρυθμίσεων στην ΚΓΠ της ΕΕ, συνοψίζονται στα εξής:

Πιο Δίκαιη: Οι άμεσες ενισχύσεις θα κατανέμονται με πιο ισότιμο τρόπο μεταξύ των κρατών μελών, μεταξύ των περιφερειών και μεταξύ των αγροτών, λαμβάνοντας υπόψη μια σειρά παραμέτρων, όπως:

  • Τη Σύγκλιση: Η κατανομή του προϋπολογισμού της ΚΓΠ  θα διασφαλίζει ότι, έως το 2019, κανένα κράτος μέλος δεν θα λαμβάνει κάτω από το 75% του κοινοτικού μέσου όρου.
  • Ενεργοί αγρότες: Μόνο αυτή η κατηγορία των αγροτών, θα μπορεί να λαμβάνει εισοδηματική στήριξη, εξαιρουμένων κάποιων δραστηριοτήτων.
  • Νέοι αγρότες: ιδιαίτερη ενθάρρυνση θα δοθεί στους “νέους αγρότες”, μέσω της εφαρμογής συμπληρωματικού ποσού ενίσχυσης, της τάξης του 25% κατά τα 5 πρώτα έτη, το οποίο θα ισχύσει σ’ όλα τα κράτη μέλη. Οι ενισχύσεις αυτές θα προστεθούν στα ήδη διαθέσιμα επενδυτικά μέτρα υπέρ των νέων.
  • Μεγαλύτερες ενισχύσεις στις μειονεκτικές περιοχές: Θα καταστεί δυνατή η χορήγηση συνδεδεμένων ενισχύσεων για περιορισμένο αριθμό προϊόντων, ιδιαίτερα σ’ ότι αφορά στις φυτικές πρωτεΐνες προκειμένου να μειωθεί το επίπεδο εξάρτησης της ΕΕ από τις εισαγωγές στον συγκεκριμένο τομέα.

Ενισχυτική ως προς τη θέση των αγροτών στο πλαίσιο της διατροφικής αλυσίδας: Ο προσανατολισμός της ευρωπαϊκής γεωργίας προς την αγορά θα συνοδεύεται από τη χορήγηση νέων μέσων στους αγρότες, τα οποία θα τους επιτρέψουν να καταστούν αξιόπιστοι παράγοντες στη διατροφική αλυσίδα, όπως:

  • Θα δοθεί ενθάρρυνση στις επαγγελματικές και διεπαγγελματικές οργανώσεις, προκειμένου να μπορούν να διαπραγματεύονται συμβάσεις πώλησης για λογαριασμό των μελών τους και να προσπορίζουν οφέλη από άποψη αποδοτικότητας.
  • Οι ποσοστώσεις ζάχαρης θα καταργηθούν έως το 2017, ενώ παράλληλα θα ενισχυθεί η οργάνωση του κλάδου βάσει συμβάσεων και υποχρεωτικών διεπαγγελματικών συμφωνιών.
  • Στον αμπελο-οινικό τομέα, το σύστημα δικαιωμάτων αμπελοφύτευσης θα αντικατασταθεί, από το 2016, από ένα δυναμικό μηχανισμό διαχείρισης των αδειών φύτευσης, ο οποίος προβλέπει μεγαλύτερη συμμετοχή επαγγελματιών και θα ισχύσει μέχρι το 2030, με καθορισμό του ορίου φύτευσης στο 1% του αμπελώνα ετησίως.

Πιο Πράσινη: Κάθε κράτος μέλος, κάθε περιοχή, κάθε αγρότης θα συμβάλουν στην πρόκληση της βιωσιμότητας και της αντιμετώπισης της κλιματικής αλλαγής, με μέτρα απλά που έχουν διαπιστωμένα θετικό αντίκτυπο. Μεταξύ των ετών 2014 και 2020 θα επενδυθεί ποσό άνω των 100 δισ. Ευρώ, το οποίο θα συνδράμει τη γεωργία στην αντιμετώπιση των προκλήσεων της ποιότητας του εδάφους και των υδάτων, της βιοποικιλότητας και της κλιματικής αλλαγής, όπως για παράδειγμα:

  • Στον Περιβαλλοντικό προσανατολισμό: 30% των άμεσων ενισχύσεων θα συνδέονται με την τήρηση τριών επωφελών για το περιβάλλον γεωργικών πρακτικών και συγκεκριμένα, διαφοροποίηση των καλλιεργειών, διατήρηση μόνιμων βοσκοτόπων και διατήρηση του 5%, και στη συνέχεια του 7%, περιοχών οικολογικής εστίασης από το 2018, ή με λήψη μέτρων που κρίνονται τουλάχιστον ισοδύναμα όσον αφορά στα οφέλη τους για το περιβάλλον.
  • Στα Γεωργο – περιβαλλοντικά έργα: Τουλάχιστον το 30% του προϋπολογισμού των προγραμμάτων αγροτικής ανάπτυξης θα πρέπει να διατεθεί σε γεωργο-περιβαλλοντικά μέτρα, σε ενισχύσεις προς τη βιολογική γεωργία ή σε έργα που συνδέονται με επενδύσεις ή μέτρα καινοτομίας ευνοϊκά για το περιβάλλον.
  • Στην Ενίσχυση των γεωργο-περιβαλλοντικών μέτρων: Τα μέτρα θα πρέπει να είναι συμπληρωματικά των πρακτικών που υποστηρίζονται στο πλαίσιο του περιβαλλοντικού προσανατολισμού. Τα προγράμματα αυτά, θα πρέπει, επίσης, να είναι πιο φιλόδοξα και κατά συνέπεια πιο αποτελεσματικά, όσον αφορά στην προστασία του περιβάλλοντος, γεγονός που θα λειτουργήσει ως εγγύηση κατά της διπλής χρηματοδότησης.

Περισσότερο Αποτελεσματική και Διαφανής: Τα μέσα της ΚΓΠ θα επιτρέπουν σε κάθε κράτος μέλος της ΕΕ να εκπληρώνει τους κοινούς στόχους με τρόπο αποτελεσματικό και ευέλικτο, ώστε να λαμβάνεται υπόψη η ποικιλομορφία όλων των κρατών μελών και συγκεκριμένα:.

  • Τα μέσα στήριξης της Έρευνας, της Καινοτομίας και της Ανταλλαγής Γνώσεων  θα διπλασιαστούν.
  • Τα Προγράμματα Αγροτικής Ανάπτυξης θα συντονίζονται καλύτερα με άλλα Ευρωπαϊκά ταμεία και η στερούμενη ευελιξίας τομεακή προσέγγιση, θα αντικατασταθεί από μια πιο ελαστική Εθνική ή Περιφερειακή Στρατηγική Προσέγγιση.
  • Ένα απλουστευμένο Καθεστώς Ενισχύσεων για τους “μικρούς αγρότες” θα τεθεί στη διάθεση των κρατών μελών που το επιθυμούν·
  • Τα στοιχεία όλων των ενισχύσεων της ΚΓΠ θα δημοσιοποιούνται, εκτός από τα πολύ χαμηλά ποσά που χορηγούνται σε “μικρούς αγρότες”.

Τώρα που οι ενισχύσεις προς τους γεωργούς δεν συνδέονται πλέον με την παραγωγή, οι γεωργοί μπορούν να εξακολουθήσουν να απολαμβάνουν ως έναν βαθμό εισοδηματική ασφάλεια, ενώ συγχρόνως είναι ελεύθεροι να ανταποκρίνονται στα μηνύματα της αγοράς.

Τα εργαλεία αγοράς που διαθέτει η ΚΓΠ,  όπως οι κρατικές παρεμβάσεις, έχουν αναπροσαρμοστεί,  ώστε να λειτουργούν ως πραγματικό δίχτυ ασφάλειας, χωρίς όμως να παρεμποδίζουν την ελεύθερη λειτουργία της αγοράς.

Τα μέτρα αγροτικής ανάπτυξης βοηθούν τους γεωργούς να αναδιαρθρώνουν τις εκμεταλλεύσεις τους, φροντίζοντας παράλληλα τη διατήρηση της βιοποικιλότητας και την προστασία του περιβάλλοντος. Η Κοινή Γεωργική πολιτική στην ΕΕ, διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στην επίτευξη μιας ισόρροπης κατάστασης που προάγει και υποστηρίζει τη Βιώσιμη Ανάπτυξη και ο ρόλος της, αυτός,  αναμένεται ότι θα καταστεί ακόμη πιο σημαντικός και καθοριστικός τα επόμενα χρόνια.

Περισσότερες πληροφορίες για την Κοινή Γεωργική Πολιτική της ΕΕ, μπορείτε να αναζητήσετε στη διεύθυνση: http://europa.eu/pol/agr/index_el.htm

 

 

Σταρρά Ελένη – Στυλιανή, Επικεφαλής του Κέντρου Ευρωπαϊκής Πληροφόρησης Europe Direct – Ε.Β.Ε.Α.
Ακαδημίας 7, Αθήνα, 5ος όροφος
Τηλ.: 210 3615059, 210 3382481
Fax.: 210 3382315
E-mail: europedirect@acci.gr

Το Κέντρο Europe Direct – E.B.E.A., συγχρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση