Ο Θεσμός του Ευρωπαίου Διαμεσολαβητή και η συνεισφορά του στην ενίσχυση της εμπιστοσύνης και της συμμετοχής των Πολιτών και των Επιχειρήσεων στη λειτουργία της ΕΕ

mediationΟ θεσμός του Ευρωπαίου Διαμεσολαβητή ιδρύθηκε το 1993, στο πλαίσιο της καθιέρωσης της ευρωπαϊκής ιθαγένειας. Στόχος της ίδρυσής του ήταν η γεφύρωση του χάσματος που χωρίζει τους πολίτες από τα θεσμικά όργανα της Ένωσης. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο εξέλεξε τον πρώτο Διαμεσολαβητή το 1995.

Αρμοδιότητα του Διαμεσολαβητή είναι η διερεύνηση περιπτώσεων κακοδιοίκησης που εντοπίζονται στο πλαίσιο της δράσης των θεσμικών και λοιπών οργάνων, οργανισμών, φορέων και υπηρεσιών της Ένωσης, με εξαίρεση το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο κατά την άσκηση των δικαιοδοτικών καθηκόντων του. Ο Διαμεσολαβητής δρα είτε αυτεπάγγελτα, είτε κατόπιν υποβολής αναφοράς και ασκεί τα καθήκοντά του με πλήρη ανεξαρτησία.

Κακοδιοίκηση σημαίνει ανεπαρκής ή πλημμελής διοίκηση. Συντρέχει περίπτωση κακοδιοίκησης όταν ένα θεσμικό όργανο δεν ενεργεί σύμφωνα με το νόμο, συμπεριλαμβανομένων των κανόνων για την προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, ή δεν σέβεται τις αρχές περί χρηστής διοίκησης. Μερικά ενδεικτικά παραδείγματα κακοδιοίκησης είναι τα εξής:

  • διοικητικές παρατυπίες
  • άδικη μεταχείριση
  • αθέμιτες διακρίσεις
  • κατάχρηση εξουσίας
  • παράλειψη οφειλόμενης απάντησης
  • άρνηση παροχής πληροφοριών
  • αδικαιολόγητη καθυστέρηση

Ο Ευρωπαίος Διαμεσολαβητής δεν μπορεί να διερευνήσει καταγγελίες εναντίον των εθνικών, περιφερειακών ή τοπικών διοικήσεων στα Κράτη – μέλη, ακόμα κι όταν οι καταγγελίες αυτές άπτονται θεμάτων της ΕΕ. Πολλές από τις καταγγελίες αυτές θα μπορούσαν να υποβληθούν στους εθνικούς ή περιφερειακούς διαμεσολαβητές ή στις επιτροπές αναφορών που υπάρχουν στα εθνικά ή περιφερειακά κοινοβούλια. Τα στοιχεία επικοινωνίας για όλους τους εθνικούς και περιφερειακούς διαμεσολαβητές, καθώς και για τις επιτροπές αναφορών στην ΕΕ είναι διαθέσιμα στο δικτυακό τόπο του Ευρωπαίου Διαμεσολαβητή: http://www.ombudsman.europa.eu

Κάθε πολίτης Κράτους – μέλους της Ένωσης ή όποιος διαμένει σ’ ένα Κράτος – μέλος, μπορεί να υποβάλλει καταγγελία στον Ευρωπαίο Διαμεσολαβητή για περιπτώσεις κακοδιοίκησης στις δραστηριότητες των θεσμικών οργάνων και οργανισμών της ΕΕ. Αλλά και επιχειρήσεις, ενώσεις πολιτών ή άλλα σωματεία, που έχουν την καταστατική έδρα τους στην Ένωση, έχουν, επίσης, τη δυνατότητα υποβολής καταγγελίας στο Διαμεσολαβητή.

Οι παραπάνω δικαιούχοι μπορούν να απευθύνονται γραπτώς στο Διαμεσολαβητή σε οποιαδήποτε από τις 23 γλώσσες που  αναγνωρίζονται, επίσημα, από τις Συνθήκες της Ένωσης, όπως : αγγλικά, βουλγαρικά, γαλλικά, γερμανικά, δανέζικα, ελληνικά, εσθονικά, ιρλανδικά, ισπανικά, ιταλικά, λεττονικά, λιθουανικά, μαλτέζικα, ολλανδικά, ουγγρικά, πολωνικά, πορτογαλικά, ρουμανικά, σλοβακικά, σλοβενικά, σουηδικά, τσεχικά και φινλανδικά, προσδιορίζοντας σαφώς την ταυτότητά τους, το θεσμικό όργανο ή τον οργανισμό της ΕΕ εναντίον του οποίου στρέφεται η καταγγελία τους, καθώς και τη βάση της καταγγελίας.

  • Η καταγγελία πρέπει να υποβληθεί εντός διετίας από το χρόνο κατά τον οποίο περιήλθαν στη γνώση του καταγγέλλοντος, τα γεγονότα στα οποία βασίζεται.
  • Δε χρειάζεται να θίγεται ο καταγγέλλων ατομικά ο ίδιος από την περίπτωση κακοδιοίκησης.
  • Πρέπει ο καταγγέλλων να έχει ήδη επικοινωνήσει με το αρμόδιο θεσμικό όργανο ή οργανισμό σχετικά με το αντικείμενο της καταγγελία του, για παράδειγμα μέσω επιστολής.
  • Ο Διαμεσολαβητής δεν επιλαμβάνεται υποθέσεων που εκκρεμούν ενώπιον της δικαιοσύνης ή επί των οποίων έχει ήδη αποφανθεί δικαστήριο.

Ο Ευρωπαίος Διαμεσολαβητής θα εξετάσει την κάθε καταγγελία και θα ενημερώσει τους ενδιαφερόμενους για την έκβαση της έρευνάς του.

Σε περίπτωση που η αναφορά είναι βάσιμη, ο Διαμεσολαβητής επιδιώκει να επιτύχει φιλικό διακανονισμό, όπου αυτό είναι εφικτό. Η πρόταση για φιλικό διακανονισμό μπορεί να περιέχει ένα πρόσφορο μέτρο επανόρθωσης, όπως είναι η αλλαγή μιας απόφασης, η έκφραση συγγνώμης ή η παροχή αποζημίωσης. Ο Διαμεσολαβητής δεν μπορεί να υποχρεώσει ένα όργανο να επανορθώσει ένα κρούσμα κακοδιοίκησης. Εάν, όμως, το όργανο δεν συμμορφωθεί με τις συστάσεις του Διαμεσολαβητή, εκείνος μπορεί να το επικρίνει δημοσίως. Εάν το ζήτημα είναι αρκετά σοβαρό, ο Διαμεσολαβητής μπορεί να υποβάλει ειδική έκθεση στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.

Από τη σύσταση του θεσμού, ο Ευρωπαίος Διαμεσολαβητής έχει απαντήσει σε περισσότερους από 36.000 ενδιαφερόμενους και έχει περατώσει περισσότερες από 3.800 έρευνες που αφορούσαν περιπτώσεις ενδεχόμενης κακοδιοίκησης.

Για να ενισχυθεί η εμπιστοσύνη των πολιτών στα θεσμικά όργανα της Ένωσης, ο Διαμεσολαβητής έθεσε ως πρωταρχικό του στόχο τη διαφάνεια. Ο στόχος αυτός εξειδικεύεται στα ακόλουθα συγκεκριμένα μέτρα:

  • προώθηση κανόνων σχετικά με την πρόσβαση του κοινού στα έγγραφα, ικανών να διασφαλίζουν τη διαφάνεια σε όλα τα θεσμικά όργανα της ΕΕ
  • βελτίωση της διαφάνειας στη διαδικασία που ακολουθεί η Επιτροπή κατά το χειρισμό των καταγγελιών εναντίον Κρατών – μελών
  • εφαρμογή περισσότερο δίκαιων και διαφανών διαδικασιών από την ΕΕ σε τομείς,  όπως οι προσλήψεις, οι πλειοδοτικοί ή μειοδοτικοί διαγωνισμοί και οι επιχορηγήσεις
  • συνεργασία με τον Ευρωπαίο Επόπτη Προστασίας Δεδομένων, προκειμένου να διασφαλιστεί η ισορροπία μεταξύ του δικαιώματος στην προστασία των δεδομένων και του δικαιώματος στην πρόσβαση στα έγγραφα
  • τακτική παροχή πληροφοριών στα ενδιαφερόμενα μέρη σε όλες τις επίσημες γλώσσες της ΕΕ και δημοσίευση των αποφάσεων του Διαμεσολαβητή στον ιστότοπό του:

http://www.ombudsman.europa.eu/media/el/default.htm

Επιδιώκοντας, ακόμη, να μεγιστοποιήσει τη βοήθεια που παρέχει σε όσους προσφεύγουν στο θεσμό, ο Διαμεσολαβητής:

  • εστίασε την προσοχή του στην εξεύρεση λύσεων για τους ενδιαφερόμενους, καθώς και στη διασφάλιση συνθηκών ικανών να αποκαταστήσουν γενόμενες ζημίες
  • ενθάρρυνε τη χρήση μηχανισμών εναλλακτικής επίλυσης διαφορών από την Επιτροπή σε υποθέσεις συμβάσεων
  • διεκδίκησε με επιτυχία την ενίσχυση των αρμοδιοτήτων του σχετικά με τη διεξαγωγή έρευνας
  • ανέπτυξε στενή συνεργασία με συνηγόρους του πολίτη και συναφείς φορείς στα κράτη μέλη, μέσω του Ευρωπαϊκού Δικτύου Διαμεσολαβητών
  • δημιούργησε έναν διαδραστικό διαδικτυακό οδηγό σχετικά με τα εξωδικαστικά μέσα διευθέτησης διαφορών που έχουν ως στόχο την προστασία των δικαιωμάτων που απορρέουν από το δίκαιο της ΕΕ.

Πέραν της παροχής ανεξάρτητων και αμερόληπτων υπηρεσιών στους ενδιαφερόμενους, ο Διαμεσολαβητής δρα επίσης, προληπτικά, επιχειρώντας να προαγάγει τη βελτίωση της ποιότητας της διοίκησης και τον πλήρη σεβασμό των θεμελιωδών δικαιωμάτων στην ΕΕ.

  • αυτεπάγγελτες έρευνες σε τομείς όπως οι καθυστερήσεις πληρωμών, η αναπηρία και οι διακρίσεις λόγω ηλικίας, με στόχο τον εντοπισμό ενδεχομένων συστημικών περιπτώσεων κακοδιοίκησης και την εξεύρεση πρόσφορων λύσεων
  • συστηματική ανάλυση της ανταπόκρισης των θεσμικών οργάνων σε επικρίσεις και συμπληρωματικές παρατηρήσεις που διατυπώνει ο Διαμεσολαβητής
  • συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων για να διασφαλισθεί η ενημέρωση των ενδιαφερομένων μερών για τις κοινωνικές και περιβαλλοντικές πολιτικές της και για την εσωτερική διαδικασία υποβολής καταγγελιών
  • συμμετοχή σε δημόσιες διαβουλεύσεις που διοργανώνει η Επιτροπή σχετικά με την πρόσβαση στα έγγραφα, το δημοσιονομικό κανονισμό και την Πρωτοβουλία Ευρωπαίων Πολιτών
  • ανάπτυξη τακτικού και οργανωμένου διαλόγου με τα θεσμικά όργανα.

Γνωρίζουμε όλοι, ότι αρκετά συχνά επιχειρήσεις και ενώσεις προσώπων συμμετέχουν σε κοινοτικά έργα και διαγωνισμούς και έχουν επομένως άμεση επαφή με τα όργανα της ΕΕ. Στις περιπτώσεις λοιπόν που αντιμετωπίζουν προβλήματα, μπορούν να απευθύνονται στον Ευρωπαίο Διαμεσολαβητή, ο οποίος παρέχει γρήγορες και ευέλικτες υπηρεσίες. Μερικές φορές ένα απλό τηλεφώνημα από τις υπηρεσίες του Διαμεσολαβητή στο σχετικό όργανο με τις απαραίτητες συστάσεις, είναι αρκετό για να λυθεί το πρόβλημα

Ας δούμε μερικά παραδείγματα διευθέτησης υποθέσεων στις οποίες επελήφθη ο Ευρωπαίος Διαμεσολαβητής (1) :

  1. Καθυστέρηση πληρωμής από την Ε.Ε. σε μικρή επιχείρηση

 

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξόφλησε τιμολόγια συνολικής  αξίας άνω των 17.000,00  ευρώ προς μικρή επιχείρηση,  η οποία απευθύνθηκε στο Διαμεσολαβητή, αφού είχε στείλει στην Επιτροπή επτά υπομνηστικές επιστολές. Η Επιτροπή διευκρίνισε ότι η καθυστέρηση οφειλόταν σε τεχνικές αλλαγές  στις οικονομικές της διαδικασίες και διαβεβαίωσε ότι τα σχετικά ζητήματα είχαν πλέον διευθετηθεί. Αφού ο Διαμεσολαβητής τόνισε ότι οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις είναι ιδιαίτερα ευάλωτες στις συνέπειες που δημιουργούν οι καθυστερήσεις πληρωμών, η Επιτροπή συμφώνησε, επιπλέον, να καταβάλει τόκους υπερημερίας.

  1. Προβλήματα με Δημόσιους Διαγωνισμούς

Ο Διαμεσολαβητής διαπίστωσε ότι δεν συνέτρεχε κακοδιοίκηση στην περίπτωση της απόφασης του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου να απορρίψει την προσφορά  καταγγέλλοντος στο πλαίσιο πρόσκλησης για υποβολή προσφορών. Ωστόσο, τόνισε  ότι η δήλωση την οποία είχε διατυπώσει το Κοινοβούλιο σχετικά με τη διακριτική του ευχέρεια στο πλαίσιο αυτού του είδους των διαδικασιών δεν φαινόταν να υποστηρίζεται από το κείμενο της πρόσκλησης στη συγκεκριμένη περίπτωση, ούτε ήταν συνεπές με τις αρχές της ορθής διαχείρισης κατά την άσκηση αυτής της  διακριτικής του ευχέρειας

 

  1. Συμβατικές διαφορές

Η Επιτροπή κατέβαλε αποζημίωση 21.000,00 ευρώ, σε μια μικρή εταιρεία, αφού ο Διαμεσολαβητής διαπίστωσε ότι δεν είχε παρασχεθεί στην εταιρεία επαρκής  χρόνος, ώστε αυτή να προετοιμάσει πρόταση στο πλαίσιο σύμβασης στον τομέα της έρευνας και ανάπτυξης. Αυτό είχε  τελικά ως συνέπεια η πρόταση της εταιρείας να κριθεί μη επιλέξιμη λόγω σφάλματος που περιείχε. Η Επιτροπή τόνισε ότι πρώτιστο μέλημά της είναι να μην βλάπτει τις ΜμΕ και αναγνώρισε ότι εξαιρετικές περιστάσεις είχαν παρεμποδίσει την ορθή εκτέλεση της σύμβασης από τον καταγγέλλοντα.

  1. Άρνηση πρόσβασης σε έγγραφα

Η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων (ΕΤΕπ) παραχώρησε μερική δημόσια πρόσβαση σε έκθεση ελέγχου, μετά από υποβολή αναφοράς στο Διαμεσολαβητή. Επιπλέον, συμφώνησε να παραχωρήσει στην ενδιαφερόμενη εταιρεία κατ’ ιδίαν πρόσβαση σε τμήματα της έκθεσης που αφορούσε ειδικά τον όμιλο στον οποίο αυτή ανήκε. Η έκθεση αφορούσε σχέδιο χρηματοδοτούμενο από κοινοτικούς πόρους στην

Αφρική, στο οποίο είχε συμμετάσχει ο όμιλος. Η ΕΤΕπ είχε αρνηθεί αρχικά την πρόσβαση στην εν λόγω έκθεση.

  1. Παραβίαση θεμελιωδών δικαιωμάτων

Ο Διαμεσολαβητής επέκρινε την Επιτροπή ότι δεν κατόρθωσε να διασφαλίσει μια δίκαιη στάθμιση μεταξύ, αφενός της ανάγκης για χρηστή δημοσιονομική διαχείριση των χορηγούμενων από αυτήν ενισχύσεων και αφετέρου, του δικαιώματος του καταγγέλλοντος (μιας μη κυβερνητικής οργάνωσης στον τομέα του περιβάλλοντος) για δίκαιη μεταχείριση και για προσήκοντα σεβασμό του τεκμηρίου της αθωότητας. Η Επιτροπή είχε απορρίψει αίτημα της οργάνωσης για οικονομική ενίσχυση στο πλαίσιο κοινοτικού προγράμματος, επειδή η οργάνωση τελούσε υπό προκαταρκτική δικαστική έρευνα.

(1) Πηγή: Ο Ευρωπαίος Διαμεσολαβητής – Ενημερωτικό φυλλάδιο για Επιχειρήσεις και Οργανισμούς.

Συμπερασματικά, μπορούμε να υποστηρίξουμε ότι ο θεσμός του Ευρωπαίου Διαμεσολαβητή αποσκοπεί και έχει επιτύχει στο πλείστον των περιπτώσεων να στηρίξει την Ευρωπαϊκή Ένωση στην τήρηση των δεσμεύσεων της στη Συνθήκη της Λισσαβόνα, απέναντι στους πολίτες της, στις επιχειρήσεις ή άλλους οργανισμούς που εδρεύουν σ’ αυτήν,  σ’ ότι αφορά στην προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων τους,  στην ενίσχυση της διαφάνειας στη λειτουργία των θεσμικών της οργάνων, αλλά και στην αύξηση των ευκαιριών τους για ενεργό συμμετοχή στις ευρωπαϊκές πρωτοβουλίες και στις διαδικασίες χάραξης πολιτικών.

 

Σταρρά Ελένη – Στυλιανή,

Επικεφαλής, Κέντρου Ευρωπαϊκής

Πληροφόρησης Europe Direct – Ε.Β.Ε.Α.

Ακαδημίας 7, Αθήνα, 5ος όροφος

Τηλ.: 210 3615059, 210 3382481

Fax.: 210 3382315

E-mail: europedirect@acci.gr

Site: http://europedirect.acci.gr